www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

MIASTA UFORTYFIKOWANE


MIASTA UFORTYFIKOWANE




Obszar Dolnego lska, Czech i Moraw zdecydowanie growa nad Grnym lskiem liczebnoci, ale take potg miejskich umocnie. Zdecydowanie mniej okazale prezentowaa si za sie miast ufortyfikowanych na terenie Krlestwa Polskiego. Pord 54 redniowiecznych miast grnolskich fortyfikacje murowane dowodnie posiadao 20, a wic 37%. Czternacie z nich (26%) posiadao umocnienia wzniesione do schyku XIV w., a wic przed rewolucyjnymi czasami wojen husyckich. Relatywizacja tych liczb nie bdzie atwa, gdy, jak ju podkrelaem, wci nie powstay opracowania dla wikszoci ssiednich regionw. Dla terenu caego Krlestwa Polskiego okoo 1400 r. J. Widawski obliczy, e umocnienia murowane posiadao okoo 14% miast, a w samej tylko ssiedniej Maopolsce okoo 13%. Zdecydowana wikszo tych umocnie powstaa dopiero w wyniku szeroko zakrojonej akcji budowlanej rozpocztej przez Kazimierza Wielkiego. Na terenie Dolnego lska umocnienia murowane (jednak nie zawsze peen obwd) posiadao za nawet okoo 50% miast. Grny lsk w redniowieczu nie by regionem jednolitym lecz silnie podzielonym pomidzy mniejsze ksistwa. Wydaje si, e ta atomizacja bya jedn z przyczyn osabienia moliwoci fundacyjnych ksit. Jednoczenie rolniczy charakter obszaru, liczne tereny podmoke i niewielki zasig wystpowania surowcw naturalnych (chyba jedynie ow, srebro i dolomit) rwnie ograniczay dochody wadcw i miast.

FUNDACJE




Wrd ksit grnolskich trudno odnale fundatora rwnie wybitnego, co Kazimierz Wielki dla Krlestwa Polskiego. Fundacje murw naley rozpatrywa w kilku horyzontach czasowych. Prawdopodobnym pierwszym fundatorem umocnie miejskich w omawianym regionie by Wadysaw opolski, a jego dzieo kontynuowali i rozwinli synowie. Wcznie lska w terytorium Czeskie byo prawdopodobnie impulsem (finansowym) do dziaalnoci fundacyjnej. Nastpnie po stagnacji przeomu koca XIV i I po. XV w. ponowny rozkwit akcji budowlanej nastpi prawdopodobnie w 2 po. XV w. i na pocztku XVI w. Przyczyn chci ponoszenia kosztw budowy umocnie byy zapewne wspomnienia niepokojw wojen husyckich, wojen Macieja Korwina o lsk oraz widmo zagroenia tureckiego. Dokumenty wskazuj tu na szczegln rol Jana Dobrego i Kazimierza II cieszyskiego. Jednoczenie wymagajca dalszych bada historycznych jest rola wadcw takich jak ksi Przemysaw Noszak lub krl Maciej Korwin.

FORMY ARCHITEKTONICZNE




Zarejestrowane na Grnym lsku formy architektoniczne nie wykazuj wyranych odmiennoci od znanych z terytoriw ociennych. W zdecydowanej wikszoci do obrony miast zastosowano wycznie system cianowy oraz basztowy, pozwalajce na obron pionow i w ograniczonym stopniu flankowy. Na badanym obszarze nie wystpuj rozbudowane formy bram, przykadowo z dwiema flankujcymi wieami, lub wielokondygnacyjne baszty. Z drugiej strony nie naley zapomina, e zastosowane rozwizania byy nad wyraz praktyczne oraz sprawdzone w wielu innych orodkach, i nie wystpia zapewne konieczno (a moe moliwo) ich komplikowania. Rozwizania przestrzenne i techniczne wystpujce na Grnym lsku s typowymi dla obszaru caej Europy Centralnej. Wydaje si, e jest to lokalna kreacja oglnoeuropejskiej myli fortyfikacyjnej. Tutejsze miasta czerpay wzorce z zachodu i poudnia, by moe przekazujc je z czasem dalej na wschd, ku Maopolsce.

ZAKRES TERYTORIALNY




MIASTA UFORTYFIKOWANE - WYKAZ Z OPISEM




BIAA (BIAA PRUDNICKA)


BYTOM


CIESZYN


CZELAD


GLIWICE


GOGWEK


KOLE


KRAPKOWICE


LENICA


NIEMODLIN


OLESNO


OPOLE


OWICIM


PRUDNIK


PSZCZYNA


PYSKOWICE


RACIBRZ


STRZELCE (STRZELCE OPOLSKIE)


TOSZEK


UJAZD


ZATOR


ORY



ZESTAWIENIE PORWNAWCZE ROZMIARW I KSZTATW MIAST GRNOLSKICH




OBRONNO MIAST GRNOLSKICH




Wiek XIII to przede wszystkim tragiczne w skutkach, nieudane kampanie obronne przed najazdami mongolskimi w latach 1241 i 1260. Brak jednak przesanek, by uzna, e w okresie tym ktrekolwiek miasto grnolskie byo ufortyfikowane, a tym bardziej posiadao mur miejski. Std za najstarsze akty obrony miejskich murw mona chyba uzna nieudane oblenia Raciborza przez wojska morawskie w 1280 r. i przez Wacawa II w 1290 r.. Tradycyjne metody zdobywania miast z udziaem prostych machin oblniczych nie zmieniy si zasadniczo a do schyku wieku XIV. Wrd wczesnych star naley wymieni oblenie or przez Kazimierza Wielkiego prowadzone w 1345 r., a zakoczone odwrotem krla na wie o nadcigajcej odsieczy. Mniejsz skal miaa zapewne kampania Bartosza Wezemborga przeciwko Wadysawowi Opolczykowi, zakoczona zdobyciem Olesna w 1378 r. . W wyniku polityki tego ksicia, w roku 1390 ksi opawski Mikoaj zaatakowa Opole, jednak rda milcz o wyniku owych dziaa. Ponownie stolica Opolczyka zostaa oblona w 1396 r. przez Wadysawa Jagie. Jednak pod nieobecno ksicia Wadysawa doszo do rokowa midzy jego bratankami a krlem Polski, ktre to najwyraniej powstrzymay atak na miasto. W roku 1400 doszo jeszcze do konfliktu pomidzy ksiciem raciborskim Janem II elaznym a Zygmuntem Luksemburskim. Pomimo prb, wojska luksemburskie nie zdoay jednak zdoby miasta. Cho ju pod koniec XIV w. stosowano bro paln w walkach o miasta i zamki, to prawdziw rewolucj przyniosy dopiero wojny husyckie. W latach 1428 1433 miasta grnolskie wielokrotnie byy zagroone przez siy Sierotek. Zdobyte wwczas zostay Bytom, Gliwice (chyba jeszcze nie otoczone murami), Krapkowice, Niemodlin, Toszek i prawdopodobnie rwnie Pyskowice. Obronn rk z konfrontacji z Czechami wyszy jedynie Pszczyna oraz Kole, gdzie rda mwi wycznie o spalonym przedmieciu nad Odr. W 1433 r. wojska husyckie rozbiy rwnie obz pod orami, nie wiadomo jednak, czy by to pokaz si, przygotowanie do ataku, czy moe czescy dowdcy w ogle nie byli zainteresowani zdobyciem tego orodka. Pozostae miasta jak Gogwek czy Opole - ratunek zawdziczaj wycznie dziaaniom politycznym, a nie militarnym. W roku 1438 podajce na Prag wojska jagielloskie zdobyy Krapkowice i Niemodlin. W tym samym roku, w trakcie nadgranicznego konfliktu pomidzy Krakowem a ksitami owicimskimi, szturmem zdobyty zosta Zator. W latach 1452 53 doszo do walk o Owicim, w wyniku ktrych miasto i zamek zostay zajte przez wojska (w tym zacine) pod wodz Piotra Szafraca. Okres panowania w Pszczynie Barbary Rokemberg, wdowy po Mikoaju V karnowskim, to czas konfliktw z ksitami Raciborza. Pierwszy atak wojsk raciborskich na Pszczyn w 1454 r. nie powid si. Miasto jednak zostao zdobyte podstpem w 1462 r. . W roku 1460, w wyniku konfliktu Jana IV z panem miasta Mikoajem opolskim, doszo do zajcia Lenicy przez wojska owicimskie. Wspominani ju orscy mieszczanie stawili opr wrogiej armii po raz kolejny w 1473 r., gdy wojska Macieja Korwina oblegy miasto. ory nie zostay wwczas zdobyte dziki ugodzie pomidzy walczcymi stronami. Rwnoczenie wojska wgierskie nie zdoay zaj Pszczyny. Rok pniej ponownie zaatakowano pszczyskie umocnienia. Pierwsza prba zdobycia miasta nie powioda si, dopiero za drugim razem opuszczeni przez ksicia mieszczanie poddali si. W tym samym roku zagroone zostao rwnie Opole, jednak oblegajce je wojska Kazimierza Jagielloczyka po dwch tygodniach odstpiy i odjechay. Pomimo powszechnej paniki spowodowanej widmem najazdu tureckiego, XVI w. jawi si jako okres wzgldnego spokoju i stabilizacji. Do okresu wojen husyckich, a wic wprowadzenia artylerii ogniowej na du skal, mury miejskie wg powyszego zestawienia stanowiy skuteczn przeszkod co najmniej w 5 przypadkach (Racibrz 1280, 1290, 1400; Opole 1396; ory 1345). Przynajmniej dwukrotnie istotn rol zagray czynnik zewntrzny (odsiecz) lub polityczny. Tylko raz, w przypadku nieduego Olesna (1378 r.), umocnienia nie zdoay zatrzyma ataku. Sytuacja diametralnie zmienia si w czasie wojen husyckich, kiedy to upado co najmniej 5 lub 6 z badanych przeze mnie miast (Bytom, Gliwice, Krapkowice, Niemodlin, Toszek, Pyskowice), a tylko 2 zostay obronione (Kole, Pszczyna). Dalsze lata XV w. pokazuj rwnie pesymistyczn statystyk. Siedmiokrotnie miasta grnolskie byy zdobyte (Krapkowice 1438; Lenica 1460; Niemodlin 1438; Owicim 1452 3; Pszczyna 1462, 1474; Zator 1438), a 5 razy obronione (Opole 1473; Pszczyna 1454, 1473, 1474; ory 1473). Warto zauway, e a trzykrotnie broniona bya Pszczyna, miasto otoczone jedynie umocnieniami drewniano ziemnymi, a raz byo to Opole, gdzie rda rwnie wspominaj o takim systemie fortyfikacji. Grny lsk w pnym redniowieczu by biedniejszym bratem lska Dolnego, wcinitym pomidzy Wrocaw, Krakw i Prag, w wyniku czego stale naraony by na przemarsz wrogich wojsk.



gra

BIBLIOGRAFIA:






Serdeczne podzikowania dla Pana Arkadiusza Przybyoka za zgod wykorzystania jego rysunkw i fragmentw tekstu z Pracy Doktorskiej.

W opracowniu uyto fragmentw tekstw oraz rysunki Pracy Doktorskiej "MURY MIEJSKIE NA GRNYM LSKU W PӬNYM REDNIOWIECZU" - Arkadiusza Przybyoka

rdo: Repozytorium Prac Doktorskich Biblioteki Uniwersytetu dzkiego


© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico