www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

MIASTO BIAŁA (BIAŁA PRUDNICKA)

MIASTO BIAŁA I MURY OBRONNE

Wiedza na temat dziejów Białej, a w szczególności jej obwarowań, jest niezwykle skromna. Do dziś nie udało się też ustalić czasu powstania miasta. Przypuszcza się, że miało to miejsce w końcu XIII lub na początku XIV w.. Podejrzewać można, że bialska lokacja na prawie niemieckim była jedną z wielu dokonanych przez księcia Władysława opolskiego (1246 - 1282) Pierwsza wzmianka o funkcjonowaniu organów prawa niemieckiego pochodzi z 10 kwietnia 1311 r., co pozwala wyznaczyć datę ante quem.

Miasto nie należało do bogatych ani ludnych. W 1379 r. lokalna parafia odprowadzała tylko jedną grzywnę dziesięciny, zaś w 1447 r. świętopietrze wynosiło zaledwie 16 skojców. Na tej podstawie oraz poprzez porównania z urbarzem z 1534 r., liczbę ludności Białej u schyłku średniowiecza szacuje się na nie więcej niż 750 - 800 osób. U progu XVI w. miasto należało do grupy bardzo biednych. W 1502 r. odnotowano, iż w Białej panował głód. Obwód miasta wynosił około 1050 m, co pozwoliło na zamknięcie murami 7,85 ha.

Mur miejski wzmacniało 13 baszt, w większości półokrągłych (zachowało się 10), których wysokość nie przekraczała wysokości kurtyny. Były pierwotnie otwarte od wewnątrz. Obok baszt zbudowano pojedynczą wieżę tzw. Więzienną, ulokowaną w południowej części miasta. Do miasta prowadziły dwie bramy: Nyska od północy i Prudnicka od południa. Do dnia dzisiejszego zachował się fragment szyi Bramy Nyskiej. Brama ta pierwotnie miała zapewne formę prostokątnego budynku z przejazdem poprzedzonym szyją przedbramia o długości ponad 8,4 metra. Druga z bram być może była jedynie szeroką furtą w kurtynie, flankowaną wieżą.

Mur w Białej wydaje się być tworem późnym. Brak źródeł oraz badań archeologicznych nie pozwala na określenie chronologii z dokładnością większą niż "przed rokiem 1502". Odnotowany wówczas fakt totalnej ruiny niekoniecznie musi sugerować, że minęło sporo czasu od momentu wzniesienia. Zwraca uwagę dysonans pomiędzy biedą ośrodka a sporą skalą umocnień. Nie jestem w stanie wskazać konkretnej przyczyny, dla której podjęto prace fortyfikacyjne. Widoczne jest jednak, że mieszczanie (bądź właściciel Białej) widzieli potrzebę wzniesienia pełnego obwodu murowanego. Niska jakość wykonanego obwodu, niewielka grubość, pewien prowincjonalizm architektury pozwala ostrożnie zasugerować, że wzniesiono go w 2 połowie XV w, prawdopodobnie w horyzoncie budowy fortyfikacji Byczyny, a więc może z inicjatywy książąt opolskich Mikołaja I lub jego synów Mikołaja II i Jana Dobrego.

PODSTAWOWE DANE MIASTO

Miasto Biała

Własność książeca

Liczba mieszkańców 750-800

Powierzchnia (ha) 7.85

PODSTAWOWE DANE FORTYFIKACJE

Grubość muru 0,9-0.95 m

Liczba baszt 13 (10)

Wieże 0

Bramy główne 2

FORTYFIKACJE - FOTO

BIBLIOGRAFIA:

Serdeczne podziękowania dla Pana Arkadiusza Przybyłoka za zgodę wykorzystania jego rysunków i fragmentów tekstu z Pracy Doktorskiej.

W opracowniu użyto fragmentów tektów oraz rysunki Pracy Doktorskiej "MURY MIEJSKIE NA GÓRNYM ŚLĄSKU W PÓŹNYM ŚREDNIOWIECZU" - Arkadiusza Przybyłoka

zdjęcia: Sylwester Kacprzyk

źródło: Repozytorium Prac Doktorskich Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego