www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt



HISTORYCZNE FAKTY




lsk ?

"Nie ma przekonywajcych ladw osadnictwa z okresu plemiennego w ssiedztwie tzw. przesieki, ktra otaczaa lsk jeszcze w XIII w., jak mona wnosi ze sw autora Ksigi Henrykowskiej. Wszystko co byo poza przesiek, do lska nie naleao"


Jerzy Rajman w kwartalnik historyczny 1996 r.

"Wrd Gallowych sedes regni principales" znajdoway si Wrocaw, Krakw i Sandomierz. Dwa ostatnie to miasta maopolskie, terytorialnie odpowiadaj zatem dawnemu zwizkowi plemiennemu Wilan, pierwszy za by najwaniejszym grodem lskim. Nie byo natomiast miejsca w tym wykazie stolic poudniowej Polski dla pooonych midzy Wrocawiem a Krakowem miast grnolskich Opola i Raciborza. Musiay si one zatem znajdowa w obrbie ktrej z dwu istniejcych na poudniu prowincji."


Jerzy Rajman w kwartalnik historyczny 1996 r.

"Gdy zatem termin lsk" oznacza pocztkowo tylko pewne terytorium wchodzce w skad prowincji wrocawskiej (pagus Silensis" w kronice biskupa Thietmara) to w czasach Anonima Galla torowao sobie drog inne, szersze znaczenie tego terminu. Upowszechnienie si pojcia lsk" na oznaczenie caej dzielnicy (prowincji) nastpio dopiero w XII w., co dokumentuje przede wszystkim kronika mistrza Wincentego."


Jerzy Rajman w kwartalnik historyczny 1996 r.

Dualizm, nazwa, terytorium

"Z pniejszych przekazw (gwnie Anonima Galla) wiadomo, e Polska toczya uporczywe walki w dorzeczu grnej Odry, koncentrujce si wok Grodca, Kola i Raciborza. Tereny te musiay zatem zosta zajte przez Brzetysawa w 1039 r. i utrzymane w rkach czeskich podczas rokowa, zarwno w Ratyzbonie, jak i Kwedlinburgu. Wydaje si zatem suszne identyfikowanie "dwu regionw" wzmiankowanych w ugodzie ratyzboskiej z terytorium wrocawskim i terytorium grnoodrzaskim. Byoby to zarazem potwierdzenie istniejcego w XI w. dualizmu w obrbie prowincji wrocawskiej."


Jerzy Rajman w kwartalnik historyczny 1996 r.

"...synowie Wadysawa Wygnaca podzielili midzy siebie lsk, wymaga ponownego rozpatrzenia. Trzeba odpowiedzie na pytanie, czy istotnie chodzio o podzia jednolitej caoci, czy tylko o rozdzielenie ziem pozostajcych ze sob w lunym zwizku. Pytanie postawione przed wiekiem przez Gottlieba Biermanna: od kiedy Piastowie opolscy byli ksitami lskimi?, jest wci aktualne"


Jerzy Rajman w kwartalnik historyczny 1996 r.

"Od dawien dawna lsk dzielia naturalna granica, Puszcza Przesiecka. W przeszoci ten kompleks leny cign si od poudniowej granicy z Czechami w kierunku pnocno-wschodnim, pomidzy rzekami Nys Kodzk i cinaw, do Odry. Puszcza Przesiecka rozdzielaa obszar zamieszkay przez plemiona lan i Opolan"


Zbigniew Makiea "Grny lsk"

"Obie czci lska, ktre oddzielaa od siebie Przesieka lska, zapewne pozostao (jak sugeruje informacja w tzw. ksidze henrykowskiej) starszych przesiek, ktre otaczay pierwotnie cay (Dolny) lsk take od strony zachodniej, od tego czasu rozwijay si w znacznym stopniu samodzielnie."


"Historia Grnego lska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu" - Joachim Bahlcke, Ryszard Kaczmarek, Dan Gawrecki

"Wynik wojny midzy Mieszkiem a Henrykiem w 1202 r. zapocztkowa niezwykle wany proces, ktry doprowadzi za czasw Kazimierza I do penej integracji ksistwa opolsko-raciborskiego. Byo ono tworem powstaym czciowo na dawnych terytoriach plemiennych Opolan i Golszycw, czciowo za na terenie zachodniej rubiey ziemi krakowskiej, zasiedlonej dopiero w XI w. Nie byo midzy ksistwem Mieszka Pltonogiego i jego nastpcw a ksistwem krakowskim adnej cezury osadniczej."


Jerzy Rajman w kwartalnik historyczny 1996 r.

"Ksistwo Mieszka Pltonogiego objo jednak nie tylko dawne terytoria plemienne Opolan i czciowo Golszycw, ale rwnie zachodni rubie ziemi krakowskiej. Miao to powane konsekwencje dla dalszych losw ksistwa opolsko-raciborskiego, ktre stao si w wyniku rnorakich procesw (zapocztkowanych wszelako ju w dobie Mieszka Pltonogiego) tworem pogranicznym, ulegajcym wpywom dolnolskim, czeskim i maopolskim"


Jerzy Rajman w kwartalnik historyczny 1996 r.

"Wedug Conradsa uksztatowanie si odrbnoci Grnego lska i jego pierwotnych granic wizao si przede wszystkim z aspiracjami politycznymi modszej linii Piastw lskich. Za najwaniejszy z tego punktu widzenia uzna rok 1202, ktry znosi do tej pory jednolite prawo dziedziczenia w jednej linii piastowskiej, dajc prawo do dziedziczenia oddzielnie w liniach wrocawskiej i raciborsko-opolskiej. W miejsce uywanej do tej pory jednolitej nazwy lsk (Schlesien), ktra pozostaa tylko dla czci pnocnej dzielnicy, na poudniu pojawio si nowe okrelenie, ktre uksztatuje odrbno tzw. Kraju (Ziemi) Opolskiego (-iej) (Oppelner Land)."


Ryszard Kaczmarek "Encyklopedia Wojewdztwa lskiego"

"Jako ksi raciborski, Mieszko I konsekwentnie rozszerza wasn dzielnic. W roku 1202, po mierci swego starszego brata Jarosawa, wykorzysta on sprzyjajc sytuacj polityczn i przyczy do posiadanych ju ziem (Racibrz, Cieszyn, Bytom, Owicim, Siewierz) dzielnic nalec do zmarego Jarosawa tj. ziemie obejmujce Opole, Toszek i Kole. Ewentualne pretensje ze strony ksicia Henryka Brodatego okupi przekazujc mu jedynie ziemi otmuchowsk. Tym samym stworzy on kompleks ziem stanowicych podstaw pniejszych podziaw dzielnicowych wrd jego potomkw. Ziemie te rdowo od I po. XV wieku okrela si jako Grny lsk, tak jak i lini dynastyczn potomkw Mieszka I Pltonogiego zwyko si okrela mianem Piastw grnolskich."


Romuald Kubiciel "Ziemia pszczyska i jej waciciele do koca XVI stulecia"

"Zawarty wczeniej kompromis by wczony do porozumienia midzy obydwoma Piastami, o ktrego potwierdzenie zosta poproszony w listopadzie 1202 roku papie Innocenty III. Umowa oznaczaa faktyczne zniesienie prawa dziedziczenia midzy ksistwem wrocawskim i opolsko-raciborskim, stajc si podstaw definitywnego podziau lska na Dolny lsk, nazywany pniej tylko ksistwem lskim (ducatus Slezie) i Grny lsk nazywany ksistwem opolskim (ducatus Opol)."


"Historia Grnego lska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu" - Joachim Bahlcke, Ryszard Kaczmarek, Dan Gawrecki

"Pierwsza linia Piastw lskich wrocawska - konsekwentnie uywaa od tej pory tytuu ksit lskich (duces Slezie lub duces Zlezie), a druga linia ksit opolskich tytuu ksit opolskich (duces Opoliensis lub duces de Opol)."


Ryszard Kaczmarek "Encyklopedia Wojewdztwa lskiego"

"Z osob ksicia Kazimierza I wi si rwnie pocztki heraldyki ksit opolskich, a w konsekwencji dalszych podziaw terytorialnych lska, pocztki heraldyki wszystkich ksit grnolskich. Wyksztacio si wtedy charakterystyczne dla wszystkich ksit grnolskich godo: orze bez perisonium. Brak niestety wspczesnych informacji o barwach pojawiajcego si wtedy herbu. W pniejszych wiekach utrwalia si zasada i herbem ksit grnolskich by zoty orze na bkitnym polu tarczy."


Romuald Kubiciel "Ziemia pszczyska i jej waciciele do koca XVI stulecia"

"...naleaoby stwierdzi, jak rol odgryway barwy w heraldyce Piastw lskich Pojawiy si one wraz z godem ju na pocztku XIII wieku. Prawdopodobnie ju wtedy zaznaczya si rnica midzy barwami herbu ksit grnolskich i dolnolskich, co potwierdziy pniejsze przekazy. Natomiast w obrbie poszczeglnych linii barwy z wyjtkiem herbu widnicko-zibickiego nie byy czynnikiem rnicujcym, a wrcz przeciwnie, a do wyganicia dynastii podkrelay one bliskie pokrewiestwo midzy ksitami. Dlatego te Piastowie starannie zachowywali je, przekazujc wraz z godem kolejnym pokoleniom."


"Heraldyka Piastw lskich 1146-1707" - Magorzata Kaganiec

"Pierwsz powiadczon rdow wzmiank o dwch lskach odnajdujemy w zapisach kancelaryjnych z 1427 roku. Stae uywanie tego pojcia, traktowanego ju wwczas w kategoriach administracyjnych, nastpio dopiero u schyku XV wieku i jest przypisywane panowaniu na lsku Macieja Korwina. W 1481 roku wyznaczy on osobnych zarzdcw dla Dolnego lska (Georg von Stein) i Grnego lska (Johann Bielik von Kornitz). Podziay ksistw lskich za panowania Macieja Korwina nie skutkoway jednak jeszcze utrwaleniem si uywania nazw lsk Grny i Dolny."


Ryszard Kaczmarek "Encyklopedia Wojewdztwa lskiego"

"Rnice midzy Grnym i Dolnym lskiem, wzmocnione czsto odmiennymi podejciami urzdw pastwowych, pogbiay si za to w skadzie etnicznymi religijnym ludnoci."


"Historia Grnego lska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu" Joachim Bahlcke, Ryszard Kaczmarek, Dan Gawrecki

"Niebagatelnym czynnikiem katalizujcym to zjawisko byy rwnie coraz bardziej widoczne w XVI wieku rnice w stosunkach etnicznych po obu stronach dawnej Przesieki midzylskiej. W XVI wieku pochodzcy z Brzegu humanista i topograf Barthel Stein, wanie ze wzgldu na rnice jzykowe pomidzy lskiem Dolnym i Grnym, dla tego drugiego uku nawet nazw Polonica Silesia (uy tego pojcia w pochodzcym z 1512 roku rkopisie: Descripcio tocius Silesie et civitatis regie Vratislaviensis). Staa si ona na tyle popularna, e uywano jej jeszcze w wieku XVIII."


Ryszard Kaczmarek "Encyklopedia Wojewdztwa lskiego"

"Losy XVI-XVIII - wiecznego lska jeszcze to pogbiy: rnicujcy si skad etniczny (Dolny lsk stawa si stopniowo coraz bardziej jednolicie niemiecki, na Grnym zwart mas pozostaa ludno autochtoniczna)."


"Metropolia Katowicka - Grnolska , dziedzictwo historii - wyznania wobec przyszoci" Wojciech witkiewicz, ks. Janusz Wyciso

Sprawa opawska, dolnolska

"Specjaln pozycj wrd ksistw grnolskich zajmowao jeszcze w XVI wieku lece na poudniowym zachodzie ksistwo opawskie. Rzdzone do XV wieku przez boczn lini Przemylidw umiao wycign korzyci ze swoich bliskich stosunkw z Morawami, rwnie po powrocie tego lenna w rce krla czeskiego w 1528 roku. Byo to widoczne przede wszystkim w przynalenoci do diecezji oomunieckiej oraz w zwyczaju, e stany ksistwa opawskiego dostosowuj si do prawa morawskiego i przyjmuj wydane na jego podstawie wyroki, jak odnotowuje to pismo z 1587 roku. W sporach o przynaleno do Moraw lub lska tutejsze stany, czsto razem z morawskimi, stay do opozycji do stanw z innych czci lska."


"Historia Grnego lska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu" Joachim Bahlcke, Ryszard Kaczmarek, Dan Gawrecki

" W swoim opisie lska znany geograf lipski Joseph Partsch pisa wprost, e Grny lsk znajduje si tylko w granicach pruskiej monarchii. Nie nazywa ju Grnym lskiem dawnego Ksistwa Opawskiego i Ksistwa Cieszyskiego. W stosunku do tego pierwszego konsekwentnie uywa ju nazwy Kraju Opawski/Opawszczyzna (Oppaland) Partsch konkludowa, i: W kadym razie zaleca si by z pewnych kulturalno-geograficznych wzgldw oddziela Kraj Opawski (Oppaland) od zasadniczej czci Grnego lska (Oberschlesien), poniewa na czci opawskiej rwnie pod innymi wzgldami wida wyranie odrbne stosunki tam panujce. Partsch mimo administracyjnych granic pruskiej rejencji opolskiej (Regierungsbezirk Oppeln) utosamianej z Grnym lskiem od momentu jej utworzenia, zdecydowanie nie zalicza do Grnego lska, chocia je wymienia w tej wanie czci, powiatw: powstaych z biskupiego Ksistwa Nyskiego oraz powiatu kluczborskiego utworzonego z niewielkich czci Ksistwa Brzeskiego i Ksistwa Olenickiego. Grny lsk w rozumieniu pruskiego geografa zawiera si wic w spucinie pierwotnych ksistw opolskiego i raciborskiego, bez charakteryzujcych si wedug niego zarwno geograficzn jak i polityczno kulturow odmiennoci Opawszczyzny i Nyskiego, a tym, bardziej Olenickiego ."


Ryszard Kaczmarek "Encyklopedia Wojewdztwa lskiego"

Sprawa owicimska, zatorska

"Innym istotnym zagadnieniem jest ten sam zestaw barw herbu owicimskiego czarny orze w bkitnym polu bdcy zaprzeczeniem jednej z podstawowych zasad heraldyki o nienakadaniu barwy na barw. Zasady tej bardzo cile przestrzegaa heraldyka piastowska, tote i pod tym wzgldem herb owicimski byby bezprecedensowym, trudnym do wyjanienia wyjtkiem. Barwy drugiego herbu, zatorskiego biay orze w czerwonym polu jakkolwiek poprawne pod wzgldem ich doboru, s rwnie niezwyke w heraldyce grnolskiej. Powysze wywody wykluczaj wic piastowski rodowd samych barw obu herbw. Najpewniej wzorem innych ksistw grnolskich Piastowie owicimscy zatrzymali barwy goda swej linii ojczystej w bkitnym polu zotego ora. Zmiana barw obu herbw nastpia w momencie inkorporacji ksistw do Polski, aby w ten sposb przeci wszelkie zwizki nowo nabytych ziem ze lskiem."


"Heraldyka Piastw lskich 1146-1707" - Magorzata Kaganiec

Sprawa siewierska

"Nowy lsk (Neu Schlesien). W latach 1795-1807 w skad lska wchodziy bowiem dwa dawne powiaty maopolskie: pilicki i siewierski, uzyskane przez Prusy w III rozbiorze Polski, ktre uzyskay t wanie nazw (Neu Schlesien)."


Ryszard Kaczmarek "Encyklopedia Wojewdztwa lskiego"

Sprawa siewierska

"Podobn do ksistwa opawskiego odrbn pozycj miao lece na wschodnim pograniczu wolne pastwo stanowe pszczyskie, w ktrym napotykamy liczne objawy separacji od wizi grnolskich. Przede wszystkim byo to widoczne w przynalenoci do diecezji krakowskiej. Poza tym ksi cieszyski Kazimierz II osign okoo 1500 roku przeksztacenie Pszczyny z wasnoci lennej na alodialn (cakowicie zwolnion od zobowiza feudalnych i z prawem dziedziczenia)."


"Historia Grnego lska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu" Joachim Bahlcke, Ryszard Kaczmarek, Dan Gawrecki


© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico