www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

HERALDYKA - Godo Piastw Grnolskich


Godo Piastw Grnolskich

Piecz konna Kazimierza I opolsko-raciborskiego z 1222 roku



Po mierci Kazimierza I opolsko-raciborskiego w roku 1230 ksistwem jego zawadn Henryk I Brodaty, odsuwajc od rzdw prawowitych spadkobiercw, synw zmarego, Mieszka II Otyego i Wadysawa I, czego widocznym symbolem byo zniknicie goda ojcowskiego ora z pieczci obu ksit. Tzw, pusta tarcza w symbolice heraldycznej oznaczaa nieposiadanie ksistwa i oczekiwanie na jego odzyskanie. Podkrelaa te ma rol polityczn waciciela pieczci. Zanik goda napiecztnego lub przerwa w jego uywaniu nie naleay w pocztkach XIII wieku do rzadkoci, obyczaj heraldyczny bowiem dopiero si upowszechnia . Dopiero na pieczci konnej z roku 1257 i pniejszej pieszej z lat 12601281 na tarczy znw pojawi si zwrcony w prawo orze ojcowski. Rwnie w ssiedniej Maopolsce orze powrci na pieczcie Bolesawa V Wstydliwego w roku 1252. Przywracajc godo ojcowskie, Wadysaw: nawizywa do przerwanej na ponad wierwiecze tradycji heraldycznej. Orze znw sta si godem wadcy - ksistwa opolsko-raciborskiego. Po mierci Wadysawa I jego czterej synowie Mieszko, Kazimierz, Bolesaw, Przemysaw dzielc spucizn, zatrzymali na swych pieczciach godo ojcowskie o niezmienionym rysunku. Ksita dbali bardzo o naleyte wyeksponowanie swoich gode, ustawiajc tarcz wprost tak, e caa jej powierzchnia bya widoczna . Nie zmienione w rysunkach godo utrzymao si te w nastpnych po koleniach ksit grnolskich. Na t stabilno zoyo si kilka przyczyn. W porwnaniu z Dolnym lskiem ksistwa grnolskie ulegy znacznie mniejszemu rozbiciu. Wyodrbniajce si dzielnice miay raczej krtkotrway ywot, stanowic zazwyczaj jedynie doywotnie zaopatrzenie synw ksicych. Wrd Piastw grnolskich bardzo szybko rozpocz si te proces wygasania poszczeglnych linii. W roku 1334 zmar bezpotomnie Leszek raciborski, a w dwadziecia lat pniej w 1354 roku Bolesaw III bytomski. W ten sposb od poowy XIV wieku na Grnym lsku pozostay ju tylko dwie linie opolska i cieszysko-owicimska. Osierocone ksistwa zgodnie z prawem lennym, a wbrew prawu piastowskiemu, przechodziy w obce rce, uszczuplajc znacznie stan posiadania grnolskich Piastw. W tej sytuacji utrzymanie jednolitego goda byo te i koniecznoci. wiadczyo ono o wsplnym pochodzeniu i bliskim pokrewiestwie, a ponadto byo wykadnikiem praw do wzajemnego dziedziczenia. Prcz pieczci i monet, ktrych dokadna lokalizacja nie jest moliwa, godo wystpuje na nagrobkach. Po dzi zachoway si nagrobki trzech pokole opolskich Piastw, na ktrych wycznym godem jest orze bez adnych dodatkowych akcesoriw, taki sam, jak na ich pieczciach. Istotna zmiana w wizerunku ora opolskiego nastpia pod koniec XIV wieku, kiedy na hemowej pieczci Bolka IV Starego z roku 1389 pojawi si w klejnocie orze ukoronowany. Geneza tego symbolu w heraldyce opolskiego ksicia do dzi nie zostaa wyjaniona. Jedn z prb interpretacji symbolu byo uznanie go za wyraz lennej zalenoci ksicia opolskiego od Korony Czeskiej. Teza ta nie ma adnych podstaw. Ksita opolscy byli lennikami czeskimi od przeszo stu lat, wobec tego jest rzecz niezrozumia, dlaczego w symbol, o ile za takowy uzna koron, pojawi si u ksit opolskich dopiero po tak dugim czasie. Niejasne byoby rwnie jej pojawienie si jedynie u opolskiego ksicia, podczas gdy wszyscy pozostali Piastowie lscy byli wasalami czeskimi, a nigdzie indziej symbolu tego nie uywano. Moment pojawienia si korony przypada na okres bardzo trudny dla suwerena Piastw lskich Krlestwo czeskie stao si widowni ostrej walki midzy synami Karola IV Wacawem IV a Zygmuntem Luksemburskim. Zamieszki trwajce ju kilka lat doprowadziy do bardzo ostrego kryzysu politycznego w pastwie, znacznego osabienia wadzy krlewskiej i wzrostu potgi magnaterii. Rozluniy si te wizy zalenoci, dziki czemu Piastowie lscy uzyskali du samodzielno. Rwnoczenie znacznie oywiy si kontakty Piastw grnolskich z ssiedni Maopolsk i dworem krlewskim Wadysawa Jagiey. W lad za politycznymi poszy take kontakty kulturalne, a midzy innymi i heraldyczne, eliminujce stopniowo wpywy czeskie. Przykadem jest wanie godo Bolka IV, dla ktrego pierwowzorem by herb Krlestwa Polskiego. Przez dodanie korony ksi podkrela sw niezaleno w stosunku do Pragi. Ukoronowanego ora mia rwnie na swych pieczciach Bernard niemodliski, modszy brat Bolka, szczeglnie blisko zwizany z krgami dworu krakowskiego. Jedynie najstarszy z braci, Jan Kropido, zatrzyma dotychczasowy wizerunek nie ukoronowanego ora. Ora w koronie odziedziczyo nastpne pokolenie Piastw opolskich. Szczeglnie okazale godo to prezentuje si na konnej pieczci Bolka Wooszka z roku 1448. Wizerunek ora jako dziedzictwo po przodkach potwierdzi testamentem Jan II opolski, zapisujc go stanom ksistwa opolskiego jako pamitk po piastowskich wadcach. Ukoronowany orze znajduje si te na pycie nagrobnej tego Jana w opolskiej kolegiacie. Kronika soboru w Konstancy, wydana przez Steynera w roku 1536, rysuje jako godo opolskie ukoronowanego ora. rdo to zasuguje na uwag z tego wzgldu, e jednym z uczestnikw soboru by Jan II opolski, tote godo jego zostao oddane z autopsji. W ostatnich latach rzdw Jana II ukoronowany orze pojawi si rwnie jako godo drugiej grnolskiej linii piastowskiej, a mianowicie ksit cieszyskich, ktrych dotychczasowym godem by orze bez korony. Zmian wizerunku wprowadzi Kazimierz II. Na najstarszej pieczci herbowej, wiszcej przy dokumencie z 24 VII 1487 roku i uywanej jeszcze w roku 1491. W ten sposb po prawie stu latach zlikwidowana zostaa niewielka rnica wizerunku gode obu linii, ktre znw stay si identyczne. Przyczyn, ktre skoni Kazimierza cieszyskiego do niwelacji tej rnicy, mona wymieni kilka. Prcz tych, ktre wczeniej przywiecay opolskim krewniakom, ksi cieszyski mia wasne. Na czoo bowiem wysuna si realna moliwo przejcia ksistwa opolskiego po bez potomnej mierci tamtejszych Piastowiczw. Kazimierz liczy w tym wypadku na poparcie krla czeskiego, Wadysawa Jagielloczyka, ktremu znowu zaleao na pozyskaniu wpywowego starosty lskiego w walce ze stronnikami Macieja Korwina na lsku W dalszej perspektywie Kazimierz dy do utworzenia samodzielnego i suwerennego pastwa. obejmujcego, prcz dziedzicznego ksistwa cieszyskiego i gogowskiego lenna, take pozosta cz Grnego lska. Biorc pod uwag sytuacj w Czechach, plany ambitnego Piasta byy realne. Ukoronowany orze widnieje te na pieczciach syna Kazimierza, Wacawa pieszej, wiszcej przy dokumencie sprzeday Pszczyny z 22 I 1517 roku i drugiej, sekretnej, z roku 1521. Nastpcy Kazimierza zatrzymali ju na stae ukoronowanego ora. Pojawia si on niezmiennie na wszystkich pieczciach ksicych, monetach i sztandarze a do mierci Elbiety Lukrecji, ostatniej Piastwny na Grnym lsku.


Do opracowania uyto fragmentw ksiki Magorzaty Kaganiec "Heraldyka Piastw lskich 1146-1707"

Literatura - rda opracowania


- "Heraldyka Pistw lskich 1146-1707" - Magorzata Kaganiec

© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico