www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

HISTORIA - VADEMECUM



"Grny lsk" - nazwa pojawia si do pno, bo dopiero w XV w. Wwczas to krlowie czescy i wgierscy powoywali starostw lub namiestnikw sprawujcych w ich imieniu wadz na lsku. Nosili oni tytu starostw Dolnego i Grnego lska. Efektem byo stworzenie ze lska caoci politycznej, wchodzcej w skad Krlestwa Czech, ktrej podstaw byo wsplne zgromadzenie stanowe (sejm lski) i urzd generalnego starosty lskiego. Wyranie jednak dzielono "kraj lski" na dwie czci: grno- i dolnolsk. Ten dualizm wystpuje w tytulaturze krlw czeskich jako suwerenw ksit lskich, nazwach urzdw krlewskich i w okrelaniu ksit lskich. Grny lsk skada si wic z terytorium ksistwa opolsko-raciborskiego (waciwie nazywany ksistwem Opolskim) razem z ziemi opawsk. Naley jednak stwierdzi, e protoplast dynastii Piastw Grnolskich jest Mieszko Laskonogi. Ksi Raciborski, ktry przyczy do swoich pierwotnych kasztelanii raciborskiej i cieszyskiej kilka kasztelanii maopolskich ( bytomsk, siewiersk, owicimsk) oraz ksistwo opolskie w 1202 roku scalajc ziemie pooone na wschd od przesieki. W wieku XV odpady od pierwotnych terenw ksistwa opolsko-raciborskiego ziemia siewierska i owicimska. Na trwale za zwizaa si ziemia bytomska i pszczyska. W ten sposb powstao ksistwo wyznaczajce obecne terytorium grnolskie, oparte na zachodzie o przesiek lsk.


wicej w poniszych dziaach:
Symbole
Historia
Przynaleno polityczna ziem Grnego lska
Ksztatowanie si odrbnoci politycznej Grnego lska

SYMBOLE




Opracowanie graficzne:Sylwester Kacprzyk

                   

Herb Grnolski graficzna stylizacja Wizerunki ora grnolskich Piastw: sarkofag Bolka I, Bolka II , fragment nagrobka ostatniego ksicia opolskiego Jana Dobrego, herb Piastw Grnolskich na Gmachu Sejmu lskiego.


gra

HISTORIA


Dawne ziemie ksistwa opolsko - raciborskiego w obecnych granicach Rzeczpospolitej Polskiej (zaznaczony kolorem niebieskim)



gra

Przynaleno polityczna ziem Grnego lska


do 875 roku - lsk Plemienny

od 875 roku - Prawdopodobna przynaleno do Pastwa Wielkomorawskiego

ok. 950 roku - zaleno od Czech

990 rok - Przynaleno do pastwa pierwszych Piastw

1348 rok - Przynaleno do Czech

1526 rok - Przynaleno do Monarchii Habsburgw

1740 rok - Przynaleno do pastwa pruskiego

1871 rok - Przynaleno do Rzeszy Niemieckiej

1921 rok - Podzia Grnego lska na cz polsk i niemieck

1939 rok - Przynaleno do III Rzeszy Niemieckiej

1945 rok - Przynaleno do Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej

od 1989 rok - Przynaleno do Rzeczpospolitej Polskiej


gra

Ksztatowanie si odrbnoci politycznej Grnego lska


Rozwaania dotyczce odrbnych orodkw, nazywanych Grnym i Dolnym lskiem, maj dug metryk. W skrcie mona poda, e od zarania dziejw istniaa wiadomo istnienia jednej dzielnicy piastowskiej, dla ktrej momentem przeomowym byo utworzenie ksistwa opolsko-raciborskiego z wasn lini dynastyczn na przeomie XII i XIII w. Pojawienie si okoo poowy XV w. okrelenia Grny lsk (Silesia Superior) na dokumencie Macieja Korwina w 1469 r. zdaje si wskazywa na coraz bardziej postpujce rozchodzenie si obu czci, przynajmniej w wiadomoci administracyjnej. Losy XVI-XVIII - wiecznego lska jeszcze to pogbiy: rnicujcy si skad etniczny (Dolny lsk stawa si stopniowo coraz bardziej jednolicie niemiecki, na Grnym zwart mas pozostaa ludno autochtoniczna).

Momentem w znacznym stopniu zmieniajcym dalsze kierunki dziejw ziem lskich byo przejcie ich przez Prusy (z wyjtkiem lska Cieszyskiego, Opawskiego i Karniowskiego ) w wyniku wojen prusko-austriackich (1740-1763). Z t chwil zmienio si miejsce tej krainy w ramach pastwa zmierzajcego konsekwentnie w kierunku militarystycznej monarchii, budowanej w duchu absolutyzmu owieconego o charakterze protestanckim. Wszystko wic co nieniemieckie i nie protestanckie byo traktowane jako czynniki przeszkadzajce, a przynajmniej utrudniajce budowanie owej silnej formy pastwa. Od kolonizacji tzw. fryderycjaskiej z XVIII w., zmierzajcej do nasycenia wschodnich rejonw lska ludnoci pochodzenia nie lskiego i niekatolickiego, zacza si pomylna dugofalowa akcja integracji Grnego lska z organizmem pastwa pruskiego. Nie ulega wtpliwoci, e w tej szeroko zakrojonej akcji naley upatrywa pocztkw formowania si poczucia odrbnoci ludnoci autochtonicznej Grnego lska. Dzieje pniejsze dostarczyy ju wielu faktw wiadczcych o ugruntowaniu si poczucia wasnej odrbnoci regionalnej czy etnicznej, co zreszt jest bardzo wyranie widoczne w historii caej XIX-wiecznej Europy. Miar tych zainteresowa wadz pruskich moe by ustanowienie w 1816 r. rejencji opolskiej ze stolic w starym, historycznym orodku piastowskim i regionalnym, jakim byo Opole. Ta wanie jednostka administracyjna wyznaczya tworzenie si pogbionej wiadomoci pewnego zwartego terenu. Warto doda w tym miejscu, e trzonem nowej jednostki administracyjnej byo dawne ksistwo opolsko-raciborskie, do ktrego doczono politycznie obszary dolnolskie: pnocn cz byego ksistwa biskupiego m.in. z Nys i Grodkowem oraz fragmenty ksistwa brzeskiego i woowskiego w 1820 roku, m.in. z Kluczborkiem. Cao ta nabierze z upywem czasu znamienia Grnego lska, chocia historyczne korzenie tego ukadu pozostan zrnicowane.

W ramach pastwa polskiego powstao w ten sposb autonomiczne wojewdztwo lskie ze stolic w Katowicach, a po stronie niemieckiej nastpio podniesienie dotychczasowej rejencji opolskiej do rangi prowincji grnolskiej. Wydawa si mogo, e podzia Grnego lska w ten sposb uspokoi nastroje. Okazao si wrcz przeciwnie. Podzia ten spoeczestwo uznao za sztuczny . Opolskim, pozostawionym w granicach Rzeszy, na sile przybray tendencje do wyodrbnienia si .

W tym sensie dopiero wyniki II wojny wiatowej i przyznanie caego terytorium lska Polsce zakoczyo w 1945 r. proces konsolidacji ziem lskich i zrealizowania si dawnych postulatw o charakterze historycznym, nawizujcych do piastowskiej genezy zwizkw lska .

W tym nowym pastwie centrum stay si Katowice w odniesieniu do Grnego lska, rozumianego historycznie; wyrazem tego byo wczenie Opolszczyzny do wojewdztwa nazwanego lsko-dbrowskim. Dolny lsk - ze stolic we Wrocawiu - pozostawiono jako odrbny rejon. Dodatkowym elementem byy take zmiany ludnociowe: niemieck ludno Dolnego lska niemal w caoci zastpili "repatrianci" ze wschodnich terenw dawnej Rzeczpospolitej, na Grnym natomiast w zasadniczej masie pozostaa dotychczasowa ludno autochtoniczna . Dopiero w 1950 r. utworzono wojewdztwo opolskie - obok katowickiego - nawizujce do dawnej rejencji.

Reforma administracyjna w 1975 r. zburzya dawny historyczny kontekst rozwoju terytorialnego naszych ziem przez zatarcie owych korzeni. Utworzono np. wojewdztwa bielskie i czstochowskie, do tego ostatniego wczajc m.in. ziemi olesk z wojewdztwa opolskiego. Przeorientowano take wojewdztwo katowickie przez wczenie do niego ziemi chrzanowskiej. W tych posuniciach ludno dopatrzya si susznie celowej i nieprzyjaznej akcji wczesnych decydujcych gremiw pastwowych. Fakt ten przyczyni si do wzrostu zainteresowania historycznymi korzeniami grnolskimi i zaowocowa ju na niejednej paszczynie dojrzaym domaganiem si dokonania korekt.

Fragmenty z ksiki:
"Metropolia Katowicka - Grnolska , dziedzictwo historii - wyznania wobec przyszoci"
- Wojciech witkiewicz, ks. Janusz Wyciso


gra

© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico