www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

HISTORIA - STROJE LUDOWE


Jednym z najwaniejszych czynnikw okrelajcych grup etnograficzn jest ubir charakterystyczny dla danej zbiorowoci. Strj ludowy wystpujcy na obszarze dawnego ksistwa opolsko-raciborskiego by rny dla rnych grup ludnoci, a na przestrzeni kilkudziesiciu ostatnich lat uleg licznym oraz znacznym przemianom. W granicach ksistwa opolsko-raciborskiego znalazy si ziemie ktre w obecnym potocznym okreleniu nazywamy ziemie lskie i maopolskie. Jednak trzeba wiedzie e ziemia raciborska, cieszyska, bytomska, siewierska, owicimska i opolska tworzyy trzon ksistwa opolsko-raciborskiego. Jednym sowem mona stwierdzi jedno e ziemia ta stanowia pomost midzy lskiem waciwym (Wrocaw)i maopolsk waciw (Krakw).


wicej w poniszych dziaach:
Strj rozbarsko-bytomski
Strj opolski
Strj cieszyski "waaski"
Strj grali lskich
Strj grali ywieckich
Strj lachw - Bestwina
Strj pszczyski
Strj raciborski
Strj rybnicki
Strj oleski
Strj wilamowski
Strj ywiecki
Fragmenty i rysunki z ksiek - rdo

Strj rozbarsko-bytomski

Strj kobiecy skada si z biaej pciennej lub batystowej bluzki, wenianej spdnicy; sukiennego gorsetu oraz jedwabnego fartucha. Pcienna bluzka posiada szerokie rkawy, zmarszczone nad okciem i wykoczone falban, pokryt biaym haftem . Takim samym haftem pokryta jest rwnie kryza okalajca wykrj szyi. Spdnic wierzchni - "mazelonk" winiow lub szafirow, ukadana w fady noszono na kilku spdnicach. S to: "odziemek", "wierzchniok", dwie spdnice - jedna biaa, druga kolorowa, "fryzka" i ..watwka". Fartuch ("zopaska") jedwabny posiada przewanie wzr kwiatw - czsto s to kolorowe re. Gorset "wierzche", przewanie z czarnego lub czerwonego sukna nie jest zszyty ze spdnic. Charakterystyczny krj "wierzchnia" stwarza sylwetk zwon w pasie a poszerzon w biodrach. Wycicie gorsetu koo szyi obszyte jest szerok wstk w tkane kwiaty. Przd gorsetu, zapinany na guziki, ozdobiony koo zapicia kolorow tasiemk. Gorsety rozbarskie nie s pokryte haftem. Uzupenieniem tego stroju jest kilka sznur korali ze zotym krzyykiem oraz wstki tkane w kwiaty. Starsze kobiety zamiast gorsetu nosz kaftan zwany "jakl" i okrywaj si tureckimi chustami. Nakryciem gowy jest pikny, biay czepek z koronkow kryz opadajc na czoo i wstkami spywajcymi wzdu sukni. Czsto biay czepek zastpuje czerwona weniana chustka w kwiaty, wizana z tyu gowy, tzw. "purpurka". Pikne s grzaskie wianki "korony". Oprcz kwiatw i zieleni mnstwo w nich kolorowych korali oraz zotego i srebrnego szychu. "Koron" wkada si na specjalne upicie gowy, zrobione z duej iloci wstek.

Strj mski rozbarsko - bytomski nie rni si od opolskiego. Skada si z tych spodni z irchy, zwanych "jelonioki", lub sukiennych granatowych, wpuszczanych do czarnych wysokich butw, z biaej koszuli, kamizelki zwanej "bruszlekiem" i kaftana. Kaftan (kabot) oraz kamizelka s z granatowego sukna, posiadaj jednakowy krj, czerwone lub niebieskie wypustki oraz jednakowe ozdoby koo srebrnych guzikw i na kieszeniach. Rnica w tym, e kamizelka jest bez rkaww. Pod szyj jedwabna barwna chustka, na gowie za szeroki czarny kapelusz, czyli "kania", albo te futrzana czapka "lisica". Strojem uroczystym jest, duga po kostki, granatowa sukmana zwana "sukni" - zapinana na haftki, lamowana amarantem, poszerzana z tyu naciciami i fadami.

   



gra

Strj opolski

Strj kobiecy skada si z szerokiej, wenianej plisowanej spdnicy w kolorze czarnym, brzowym lub granatowym oraz lunego kaftana o ksztacie trapezu, zwanego ,"jakla", wykonanego z tego samego materiau co spdnica. Na spdnic zakada si fartuch brokatowy: ciemnoniebieski, brzowy lub popielaty. Na nogi wkada czarne poczochy i pbuty na supku - sznurowane lub z paskiem; na gow - wenian chustk z jedwabnymi frdzlami, w barwie harmonizujcej z reszt stroju.

Strj mski zosta zarzucony w II poowie XIX w. Odpowiada on popularnemu strojowi noszonemu w rejonie bytomskim. Skada si: ze spodni z tej irchy -..jeleniokw", butw z wysokimi cholewami, granatowej lub czarnej (w okresie pniejszym) "kamizeli" z "jargankami" (odstajcymi fadami) na plecach - od pasa w d, dugoci zwykej marynarki, kamizelki nazwanej "westa" lub "brzulek", zapinanej wysoko podszyj, zakadanej na bia, pcienn koszul. Na gow latem kapelusz z szerokim rondem, tzw. "kani", zim - "tworzwk" - futrzan czapk kryt futerkiem tchrza.

   



gra

Strj cieszyski "waaski"

Strj kobiecy skada si z mocno marszczonej, ciemnej spdnicy z sukna, zszytej razem z aksamitnym gorsetem zwanym "ywotek", wkadanym na bia bluzk -"kabotek", ktrej przd i bufiaste rkawy pokryte s piknym, biaym haftem. Wzorzysty brokatowy, wzgldnie jedwabny fartuch ma t sam dugo co spdnica (dugoci ulegy znacznym zmianom: w poowie XIX w. zaledwie zakryway kolana, okoo 1900 r. noszono spdnice - dugie prawie do kostki, w okresie midzywojennym i obecnie sigaj do poowy ydki).Fartuch zwizany jest w pasie szerok wstk z przodu na kokard, koce zwisaj do samego dou fartucha.

Strj ten skada si z obcisych spodni z dwoma przyporami, wykonanych z granatowego, fabrycznego sukna. Z tego samego materiau uszyty by kaftan - marynarka (dosy krtki, sigajcy nieco poniej pasa). Pod marynark ubierano bia pcienn koszul z konierzem oraz kolorow kamizelk. Pod szyj wizano chustk, przewanie koloru czerwonego. Wysokie buty, czarne, z usztywnionymi cholewkami. Czarny kapelusz z szerokim rondem. Wierzchnie okrycie Cieszyniaka stanowi paszcz - peleryna o kroju bardzo zblionym do okry, noszonych wczenie powszechnie w miastach.

   



gra

Strj grali lskich

Strj kobiecy: wska biaa koszula, sigajca kolan (ciasnocha), na koszul naoony kaftanik z cienkiego biaego ptna, suto marszczony przy szyi, z bufiastymi do okcia rkawami, luno puszczony w pasie, krtki - siga ledwie do bioder, przy szyi i w rkawach wykoczony haftowan lamwk. Zapaska (kiecka z przodu nie zszyta) drobno plisowana z czarnego ptna, duga do poowy ydek. Fartuch perkalowy koloru szafirowego lub granatowego w drobny wzorek. Na nogach kierpce i biae weniane skarpety. Gowa odkryta, wosy splecione w warkocz zwizany wstk.

Strj mski: koszula z biaego adamaszkowego ptna, z szerokimi rkawami zakoczonymi haftem i zdobiona haftem na przodzie. Kamizela bez rkaww (bruclik) z czerwonego lub czarnego sukna, naszywana dwoma rzdami guzikw z faszywymi ptelkami, z tyu pasowana, dugo do bioder. Nogawice biae obcise z wooskiego sukna. Skarpety biae z owczej weny i kierpce z nawokami - czyli sznurami z koziej sierci, ktre kilkakrotnie owija si wok kostek a do koca skarpetek. Kapelusz filcowy z szerokim opuszczonym rondem, w zimie barania czapka.

   



gra

Strj grali ywieckich

Strj kobiecy: rni od stroju gralek lskich. Spdnice szyto z kwiecistej cienkiej weny. Pcienne koszule miay dugie rkawy, zdobione na mankietach biaym haftem oraz dekoracyjny konierz przy szyi. Ciemne, sukienne gorsery na przedzie i plecach pokryte byy skromnym haftem przedstawiajcym najczciej motyw kwiatowej gazki, zwanym popularnie leluj. Spdnic okrywaa pcienna zapaska z biaym haftem, a ramiona weniana, kwiecista chustka. Strj uzupeniay korale.

Strj mski: jest bardzo podobny do stroju grali lskich. Rnice widoczne s dla wprawnego oka: grale ywieccy np. zdobili haftem spodnie w dolnej czci nogawki oraz przy pasie, z kolei nie zdobili koszul haftowanymi znakami.

   

gra

Strj lachw - Bestwina

Strj kobiecy: starszy lachowski i tzw. "lski" z okresu midzywojennego. Strj "lski" przywdrowa z ziemi cieszyskiej. Jest to w zasadzie strj waachw cieszyskich z pewnymi lokalnymi, maopolskimi wpywami. Na oplecku jako element zdobniczy pojawiy si kolorowe cekiny i koraliki. Kobiety zakadaj czerwone korale nie wystpujce po cieszyskiej stronie. Poza tym niebieski galon zdobicy spdnice lzaczek kobiety w Bestwinie schoway pod spdnic.

Strj mski: nosi on typowe cechy strojw z uku karpackiego. Wykonany jest z sukna fabrycznego, czarnego, granatowego lub biaego (spodnie i czasem paszcze). Spodnie "syte na dyslu", czyli nogawki zwajce si ku doowi. Noszone wysoko na brzuchu. Kamizelka (brulocek) oraz kurtka (spencerek) w kroju tzw. wgierskim, skrojone w sposb jak gdyby byy nieco za krtkie. Buty "poloki" skrzane z wysokimi cholewami, marszczone na kostkach. Niewtpliwie cech charakterystyczn s wysokie stokowe kapelusze z okrg gwk i wskim rondem. Zdobione kolorowym sznurkiem z "kukom" i bukietem sztucznych kwiatw. Noszono u nas rwnie magierki tynieckie i baranice stokowe. W opisie stroju pojawiaj si rwnie upany, biae sukmany i ptnianki.

   

gra

Strj pszczyski

Strj pszczyski ulega te rnym zmianom w okresie ostatniego stulecia i posiada kilka odmian. Z jednej strony daj si tu zauway podobiestwa do stroju cieszyskiego, z drugiej do opolskiego i rozbarskiego.

Opis stroju noszony przez par drubw.

Strj kobiecy skada si z szerokiej, marszczonej spdnicy sigajcej kostek, wkadanej nieraz na kilka halek, zszytej razem z gorsetem zwanym "oplecek". Gorset, zwykle koloru granatowego, pokrywa kolorowy haft o motywie rolinnym. D spdnicy obszyty by kwiecist kolorow wstk i zotym galonem. Fartuch, dugoci spdnicy, z biaego batystu lub tiulu zdobiony biaym haftem. Pcienna bluzka z bufiastymi rka- wami zakoczonymi falban, a koo szyi kryza zdobiona biaym haftem. Dziewczyna z okolicy Pszczyny nosia na szyi czerwone korale wizane na karku kolorow tkan wstk. Tak sam wstk zawizywaa w pasie na kokard z dugimi kocami. Na gowie - wianek ze sztucznvch rowych kwiatw i zielonych listkw, zakoczony opadajc na plecy kwiecist wstk. Na nogach buciki sznurowane lub pytkie trzewiki na supkowvm obcasie.

Strj mski - druba ubrany by w spodnie z granatowego sukna, wpuszczane do czarnych butw z cholewami, w kamizelk z tego samego materiau, bez rkaww, zapinan na jeden lub dwa rzdy metalowych guzikw, wkadan na bia pcienn koszul, o do szerokich rkawach wszytych w wski mankiet, zakoczon pod szyj maym stojcym konierzykiem, przewizanym czerwon wstk. Na gowie czarny kapelusz przepasany wstk tkan w kwiaty; z lewej strony za wstk zatknity bukiet ze sztucznych kwiatw, od ktrego opada w d kilka dugich kolorowych wstek. Okrycie wierzchnie stanowi niegdy paszcz-peleryna, podobny do paszcza cieszvskiego.

   



gra

Strj raciborski

Strj kobiecy skada si z szerokiej, dugiej spdnicy, lunym kaftanom, utrzymywanych zazwyczaj w ciemnych tonacjach. Raciborzanki , przewanie, nosz dugie, szerokie weniane, plisowane spdnice, z tego samego materiau, lune trapezowate kaftany i brokatowe fartuchy. Na ramionach albo na gowie weniana chustka w kolorze stonowanym z reszt ubioru. Poczochy przewanie czarne, buty (pbuty) rwnie czarne, sznurowane lub na pasku, na supkowym obcasie. Zim od wita nosz te same stroje, tylko halki nie pcienne, lecz grube flanelowe, a wierzchnie kaftany rwnie z ciep podszewk. Ca posta otula gruba barankowa" albo inna weniana ciemna chusta, zoona na krzy i zaoona na gow, z bocznymi kocami skrzyowanymi z przodu i luno w d spuszczonymi. Uzupenieniem stroju jest barwna (kraciasta lub kwiecista) kokarda, czca dwa z tyu spuszczone warkocze, musi ona by widoczna spod do dugoci chustki na gow.

Strj mski by waciwie podobny w caym regionie. Gwnymi jego elementami byy te skrzane spodnie, wysokie czarne buty, niebieska kamizela i dugi paszcz z duym konierzem w formie peleryny.

   

   



gra

Strj rybnicki

Strj kobiecy charakteryzowa si: dug kieck, z szerok spdnic utrzymywan na staniku o pokrgym dekolcie, kabotkiem z krtkimi, bufiastymi rkawami o biaych, paskich i dziurkowanych haftach, ktre zdobiy rwnie dno czepcw. Czepce szyto albo z ptna, albo z tiulu ze stojc nad czoem koronkow rysz ukadan w drobne fadki i z haftem na dnie. Weselne czepce miay w tyle bogaty haft zoty lub srebrny, wszystkie inne czepce - haft biay paski i dziurkowany. Do kiecki przypasywano fartuch szeroki, jedwabny, za ktry zatykano koce naronikw wzorzystej, wenianej chusty zarzucanej na ramiona i skrzyowanej na piersiach. Dziewczta na gowie nosiy galand z kolorowych sztucznych kwiatw i byszczcych koralikw.

Strj mski nawizywa do form znanych z Cieszyskiego i Pszczyskiego, ale zarzucono go zupenie ju w drugiej poowie XIX wieku.

gra

Strj oleski

Podstawowy komplet skada si:

kabotek, merynka skrzyowana na piersi, kiecka, jakla i stosunkowo wski fartuch uszyty z trzech klinw.

Strj kobiecy na komplet stroju z burokiem czyli kiec skada si przyramkowy kabotek z krtkimi rkawami, zwizywanymi tasiemk a take pcienna modra, brunatna lub czarna haftowana zapaska. Nakrycie gowy zamnej kobiety stanowi tiulowy czepiec z fadowan krez, ktry prawdopodobnie przejto z osiemnastowiecznych wzorw mieszeczaskich. Wida std, e miejscowy strj ludowy ulega licznym zmianom i do czasw wspczesnych niewiele si zachowao z jego najstarszych form.

Strj mski zosta zarzucony w XIX wieku.

   

gra

Strj wilamowski

Kobiety nosiy strj, na ktry skaday si w wersji uroczystej samodziaowa pasiasta spdnica, zszyta z brokatowym kwiecistym stanikiem, biaa bluzka z dugim rkawem, zdobionym tym haftem, fartuch z gadkiego zielonego jedwabiu, weniane poczochy w wielobarwne paski, kilka czepcw (3 do 7) naoonych jeden na drugi, a na nich pcienna zwizka o bogato haftowanych brzegach. Noszone byy te perkalowe fartuchy biae drukowane w bordowe kwiaty, jedwabne spdnice ciemno- niebieskie, obszyte zotym galonem, kaftany czerwone, amarantowe, niebieskie, naramienne chusty kraciaste i tureckie. Tak zestawiony strj by barwny, atrakcyjny wizualnie. Odmienno t potgoway nazwy w jzyku wilamowskim nadane poszczeglnym czciom stroju, np. jypa bluzka, koszula, ryk spdnica, dryma zwizka.

Strj mski: -

gra

Strj ywiecki

Strj kobiecy: Strj mieszczek by szczeglnie efektowny, a zastosowanie duej iloci haftowanego tiulu przydawao mu lekkoci i elegancji. ywczanka nosia cztery do piciu szerokich, wykrochmalonych i sztywnych spdnic. Wierzchnia, atasowa bd adamaszkowa spdnica, miaa niebieski, zielony lub czerwony kolor. Gorset, wykonany z aksamitu lub atasu by haftowany; do tego zakadano kamizelk z falbank i pelerynk; tiulow, haftowan sukni z usztywnion krez, fartuch oraz tiulowy oktusz (dugi szal okrywajce plecy i ramiona). Na gowie mieszczka nosia zoty czepiec zdobiony misternie koronk lub chustk krzywk z mulinu. Sznury czerwonych korali upikszone byy kokardami ze wstek Caoci dopeniay aksamitne lub adamaszkowe pantofelki.

Strj mski: Mski stj ywiecki skada si z upanu przepasanego szerokim, zdobionym pasem, kolorowej czapki i butw z cholewami. Strj mieszczan ywieckich, czerpicy z mody dworskiej, ale odgrywa podobn rol, jak uroczyste ubiory noszone przez lud.




gra

Fragmenty i rysunki z ksiek - rdo

- "Pieni Taniec i Obrzdy Grnego lska" - Janina Marcinkowa, Krystyna Sobczyska

- "lskie Stroje Ludowe" - Barbara Bazielich

- "My i nasi ssiedzi - Stroje ludowe w wojewdztwie lskiego" - Muzeum Miejskie w Tychach

- "Raciborski strj ludowy" - Muzeum w Raciborzu

- "Stroje ludowe w 1000-leciu Pastwa Polskiego" - Kazimierz Zadora-Przycki

gra

© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico