www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

Heraldyka - Barwy Piastw Grnolskich


Barwy Piastw Grnolskich



Drug podstaw herbu oprcz goda s barwy tego goda. Poczenie barw zotej i bkitnej uwaa si za charakterystyczne dla heraldyki francuskiej i ruskiej, nieobce cho rzadkie, byo te heraldyce niemieckiej. Bkitne pole mia te herb Moraw, notowany ju w rdach ju okoo 1399r. Ustalenie, jak drog barwy te przedostay si na lsk, nie jest atwe. Bardzo prawdopodobne jest moliwo wpyww za porednictwem krajw poudniowo-europejskich, a zwaszcza ssiednich Wgier. W tym czasie rnorodne zwizki czyy dwr Arpadw z Francj i ssiadujcymi z ni krajami niemieckimi, co znalazo wyraz midzy innymi w licznych maestwach . Z dworem wgierskim by blisko zwizany Kazimierz I, o czym wiadczy jego udzia w wyprawie krzyowej krla Andrzeja II. Ksi utrzymywa ponadto bliskie zwizki z dworami poudniowo-europejskimi, czego wynikiem byo jego maestwo z Wiol. Jest wic niemal pewne, e zetkn si te z heraldyk francusk i to zadecydowao o wyborze barw herbu. Po wierwiekowej przerwie zostay one ponownie przywrcone i utrwalone przez syna Wadysawa, ktry ostatecznie uformowany herb przekaza swoim potomkom. Ci za trzymali go w formie nie zmienionej jako dowd czcego ich pokrewiestwa, mimo rnie ukadajcych si midzy nimi stosunkw.

Herb ksistwa opolskiego

Opole - Koci Ojcw Franciszkanw w Opolu, wejcie do kaplicy piastowskiej- Orze Ksistwa Opolskiego

Opole - Katedra Opolska nagrobek Ksicia Jana II Dobrego - Orze Ksistwa Opolskiego i Raciborskiego wedug testamentu



Pierwszy barwny wizerunek herbu dochowa si w Wappensaal zamku Lauf w bkitnym polu srebrny orze. Dokadniejszy rysunek i barwy zawiera herbarz Gerlego. Wedug podanej przeze wersji herbem ksicia opolskiego by zoty orze w bkitnym polu ze zotym klejnotem i bkitnymi labrami. Wyjtkowo dokadny przekaz wiadczy, e Gerle doskonale zna herb Wadysawa Opolczyka, bdcego wwczas u szczytu swej kariery politycznej. To sprawia, i zasuguje na wiksze zaufanie. Nastpny barwny wizerunek herbu przynis Codex Bergshammar, przerysowujc go zreszt wiernie z Gerlego. Zoto-bkitne barwy herbu potwierdza te herbarz Grunenberga, przekazujc go dwukrotnie. Natomiast pniejszy Wernigeroder Wappenbueh przedstawia w bkitnym polu srebrnego, ukoronowanego ora, co dowodzi, e w tym przypadku wiadomoci autora nie byy zbyt cise. Najbardziej wiarygodnym pozalskim rdem jest kronika Dugosza, ktremu herb ksit opolskich, czstych goci na krakowskim dworze krlewskim, znany by najpewniej z autopsji . Opierajc si na jego przekazach, za barwy herbu opolskiego naley uzna zotego ora w bkitnym polu. Takie same barwy ma te, pochodzcy z tego samego okresu, zwornik herbowy w kaplicy w. Anny w opolskim kociele franciszkaskim, bdcym nekropoli tej linii Piastw. Kaplica zostaa przebudowana za rzdw :Mikoaja I i jego to herb umieszczono ja zworniku . Nie zmieniony w barwie herb odziedziczy nastpnie syn Mikoaja I, Jan II Dobry, co jednoznacznie stwierdza testament ksicia, w ktrym opisa dokadnie swoje odziedziczone po przodkach godo w bkitnym polu zoty ukoronowany orze. Tak wersj przekazuje te herbarz Konrada Schnitta, wspczesny ksiciu Janowi II. Zawarty w nim wizerunek przedstawia w bkitnym polu zotego, ukoronowanego ora oraz bkitno-zoty klejnot w postaci dwch rogw, zwinitych u gry takiej samej barwy labry. Herb ten zosta wiernie powtrzony wedug jednej z wersji herbarza Grunenberga.

Herb ksistwa cieszyskiego

Dokument Ksicia Wacawa III - Zzen zemsk knetstv tnskho - Orze Ksistwa Cieszyskiego



Herb drugiej grnolskiej linii piastowskiej cieszyskiej pojawi si na kartach herbarzy prawie sto lat pniej. Pierwszy- zachowany wizerunek przynosi Codex Bergshammer, wedug ktrego herbem cieszyskim by zoty orze w bkitnym polu. wizerunek ten zosta przerysowany wczeniejszego, nie dochowanego i nieznanego rda, z ktrego jak si przypuszcza korzysta autor Codexu. Wiarygodno tego przekazu potwierdzaj pniejsza rda, a jednym z nich jest polichromowany zwornik kocioa parafialnego w Starym Bielsku, na ktrym w bkitnym polu jest zoty ukoronowany orze. Bielsko byo rezydencj niektrych ksit cieszyskich, midzy innymi Fryderyka Kazimierza, i std barwny herb na zworniku. Tak samo herb cieszyski notuje Herbarz lski, dodajc orowi czerwony jzyk, wysuwajc si ze wspotwartego dzioba. Najciekawszy opis herbu ksicego, ktrego autorem jest Baltazar Exner z Jeleniej Gry, znany panegirysta lski i przez kilka lat wychowawca ostatniego Piastowicza cieszyskiego. W poetyckiej formie dokadnie opisuje jako herb ksistwa cieszyskiego jako bladoty orze w bkitnym polu.

Herb ksistwa raciborskiego i bytomskiego

Bytom - obraz Ksicia Kazimierza I Bytomskiego w kociele NMP w Bytomiu - Orze Ksistwa Bytomskiego



Barw dwch linii ksicych raciborskiej i bytomskiej nie dochoway wspczesne im rda. Ich prawdopodobne barwy znane s z pniejszych o kilka wiekw przekazw, ktre, jakkolwiek nie mog by traktowane jako w peni wiarygodne, zasuguj na wzmiank. Po mierci ostatniego Piasta raciborskiego, Leszka, ksistwo to przeszo na kilka wiekw - rce Przemylidw opawskich, ktrzy zatrzymali te herb piastowski, uywajc go razem z rodowym. Poczenie obu gode na wsplnej tarczy przekaza herbarz Siebmachera, powstay w kilkanacie lat po mierci ostatniego ksicia opawsko-raciborskiego Walentego (zmar w 1521 roku). Po prawej stronie dzielonej w sup tarczy widniej zoty orze w bkitnym polu. Natomiast barwna wersja herbu bytomskiego znana jest jedynie z XVII-wiecznych portretw ksicych w bytomskim kociele Mariackim w bkitnym polu zoty orze .

Herb ksistwa owicimskiego i zatorskiego

Koci w. Wojciecha i Jerzego, Wacaw I zatorski - Orze Ksistwa Zatorskiego (na tarczy)



Odmiennym zagadnieniem s barwy herbw ksistw owicimskiego i zatorskiego, podane przez Bartosza Paprockiego. Wedug niego herbem ksistwa zatorskiego by biay orze ze zot liter Z na piersi w czerwonym polu. a ksistwa owicimskiego czarny orze ze zot liter O w bkitnym polu. Niemniej oba herby pod wzgldem barw stanowi osobliwe zjawisko na tle lskiej praktyki heraldycznej, wedug ktrej herb nowo powstaej dzielnicy zachowywa choby czciowo barwy ksistwa, z ktrego si wyodrbni. Powstanie odrbnego w barwie herbu ksistwa owicimskiego byoby przypadkiem bez precedensu , dotychczasowej heraldyce lskiej. Ponadto podana przez Paprockiego rnica barw midzy ksistwem zatorskim a owicimskim sugeruje jeszcze jedn zmian barw herbu jednego z nich i to w sposb przekrelajcy jakiekolwiek zachodzce midzy nimi zwizki. Zmiana ta musiaaby nastpi w XV wieku. Innym istotnym zagadnieniem jest ten sam zestaw barw herbu owicimskiego czarny orze w bkitnym polu bdcy zaprzeczeniem jednej z podstawowych zasad heraldyki o nienakadaniu barwy na barw. Zasady tej bardzo cile przestrzegaa heraldyka piastowska, tote i pod tym wzgldem herb owicimski by by bezprecedensowym, trudnym do wyjanienia wyjtkiem. Barwy drugiego herbu, zatorskiego biay orze w czerwonym polu jakkolwiek poprawne pod wzgldem ich doboru, s rwnie niezwyke w heraldyce grnolskiej. Powysze wywody wykluczaj wic piastowski rodowd samych barw obu herbw. Najpewniej wzorem innych ksistw grnolskich Piastowie owicimscy zatrzymali barwy goda swej linii ojczystej na bkitnym polu zotego ora. Zmiana barw obu herbw nastpia w momencie inkorporacji ksistw do Polski, aby w ten sposb przeci wszelkie zwizki nowo nabytych ziem ze lskiem.


Do opracowania uyto fragmentw ksiki Magorzaty Kaganiec "Heraldyka Piastw lskich 1146-1707"

Literatura - rda opracowania


- "Heraldyka Pistw lskich 1146-1707" - Magorzata Kaganiec

© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico