www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

MIASTO CIESZYN

MIASTO CIESZYN I MURY OBRONNE

Pierwsza wzmianka o Cieszynie pochodzi z 1155 r., gdy w dokumencie papieża Hadriana IV wymieniona została kasztelania cieszyńska. Przypuszcza się, że ulokowanemu na wzgórzu grodowi towarzyszyła osada znajdująca się w rejonie dzisiejszego Teatru im. Adama Mickiewicza. Prawdopodobnie ta właśnie wieś ewoluowała następnie w miasto lokacyjne. Prawne unormowanie funkcji organizmu miejskiego miało miejsce po 1217 r., gdy lokowany był Lwówek, na wzór którego z kolei lokowano Cieszyn, a przed 1223, gdy w dokumencie biskupa Wawrzyńca mowa już o Suenschiezi suburbium.

W 1281 r. w wyniku podziału spuścizny po Władysławie opolskim (1246 - 1281), miasto zostało stolicą księstwa. Był to zapewne impuls dla rozbudowy rezydencji grodowej, jednak główny wysiłek inwestycyjny poniósł prawdopodobnie dopiero Przemysław Noszak (1358 - 1410). Cieszyński zamek, rozbudowywany sukcesywnie przez kolejne stulecia, przetrwał do XIX w., gdy w wyniku zapotrzebowania na materiały budowlane został w większości rozebrany. Wymieniony książę Przemysław był niezaprzeczalnie postacią wybitną na arenie politycznej. Z nim związane jest również nadanie miastu nowego prawa na wzór Wrocławia. Wieki XV i XVI były okresem sprzyjającym rozwojowi Cieszyna. Zręczna polityka książąt oszczędziła miastu zniszczeń związanych zarówno z wojnami husyckimi, jak i zajęciem Śląska przez Macieja Korwina.

Pierwotne rozplanowanie Cieszyna różniło się od dzisiejszego. Rynek do końca XV w. znajdował się w miejscu dzisiejszego Starego Targu. Plac ten, zapewne ze względu na niewielkie rozmiary, z czasem przestał być wystarczający. Stąd w 1496 r. książę Kazimierz II (1452 - 1528) sprzedał miastu dwa swoje domy, które miały zostać przeznaczone na nowy ratusz i przeniósł jednocześnie rynek w dzisiejsze miejsce.

Pod koniec średniowiecza Cieszyn był rozległym, lecz słabo zaludnionym miastem. Część historyków uważa, że miasto w 1496 r. powiększono, co jednak stoi w sprzeczności z obserwacjami poczynionymi w wyniku badań archeologicznych, potwierdzającymi stałe zasiedlenie poza rzekomo pierwotnym obszarem. Dlatego też należy sądzić, że już w początkowej fazie Cieszyn miał obwód 1700 m i zajmował powierzchnię około 17,5 ha. Obszar ten w XIV w. zamieszkiwało prawdopodobnie od 750 do 930 mieszkańców. Pod koniec zaś XV w. ich liczbę szacuje się na 1100 - 1300 dusz, a w okresie prosperity XVI w. na 1500 - 2000. Cieszyńskie mury miejskie wydają się być jednymi z ostatnich wybudowanych na Górnym Śląsku. Miasto przez większość średniowiecza chroniło położenie, być może drewniany parkan oraz sąsiedni zamek. Czas budowy muru miejskiego należy rozpatrywać dowodnie z perspektywy co najmniej 2 - 3 pokoleń. Pierwsze wzmianki o jego funkcjonowaniu pochodzą z 1490 r., jednakże jeszcze w 1521 r. nie był on ukończony.

Trudno wytłumaczyć, dlaczego jedno z najważniejszych, najludniejszych i najbogatszych miast regionu tak późno zostało otoczone murowanym obwodem. Brak pełnych badań archeologicznych uniemożliwia rozpoznanie relacji chronologicznej między murem miejskim a starszymi od niego umocnieniami drewniano - ziemnymi i najprawdopodobniej też bramami miejskimi. Być może fortyfikacje te były wystarczające. Nie można również wykluczyć jakiejś nieuchwytnej specyfiki polityki książąt cieszyńskich - wszak Cieszyn w średniowieczu chyba nie został nigdy zaatakowany. Problematyka chronologii umocnień cieszyńskich wymaga dalszych badań, zarówno archiwalnych, jak i może przede wszystkim archeologicznych.

Mur miejski wzniesiony został z lokalnego łamanego kamienia piaskowcowego. Miał od 1,25 do 2,4 m grubości. Ława fundamentowa sięgała około 0,5 m wysokości i kończyła się nieregularną odsadzką o szerokości od 0,1 do 0,4 m. Nie znamy wysokości partii naziemnej, a najwyższy zachowany relikt ma jedynie 4,5 m od poziomu posadowienia. Wzdłuż całej długości kurtyny funkcjonował najprawdopodobniej ganek obrońców. Problematyczna jest kwestia baszt, gdyż źródła ikonograficzne ukazują je w rożnej liczbie, w rożnych miejscach lub też wcale.

Do miasta prowadziły trzy bramy: dwie w miejscu styku muru miejskiego z zamkiem (Dolna/Frysztacka i Mostowa/Wodna), trzecia zaś na wschodnim krańcu układu miejskiego (Górna) Miasto otaczały zakola Olzy, Młynówki i Bobrowki. Jedynie od strony wschodniej funkcjonowała prawdopodobnie fosa.

PODSTAWOWE DANE MIASTO

Miasto Cieszyn

Własność książeca

Liczba mieszkańców 2000

Powierzchnia (ha) 17.5

PODSTAWOWE DANE FORTYFIKACJE

Grubość muru 1,25-2.5 m

Liczba baszt 0

Wieże 0

Bramy główne 3

FORTYFIKACJE - FOTO

BIBLIOGRAFIA:

Serdeczne podziękowania dla Pana Arkadiusza Przybyłoka za zgodę wykorzystania jego rysunków i fragmentów tekstu z Pracy Doktorskiej.

W opracowniu użyto fragmentów tektów oraz rysunki Pracy Doktorskiej "MURY MIEJSKIE NA GÓRNYM ŚLĄSKU W PÓŹNYM ŚREDNIOWIECZU" - Arkadiusza Przybyłoka

zdjęcia: Sylwester Kacprzyk

źródło: Repozytorium Prac Doktorskich Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego