www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

MIASTO GLIWICE


MIASTO GLIWICE I MURY OBRONNE




Najstarszy dokument wymieniajcy Gliwice pochodzi z 1276 r. i jest zarazem pierwsz informacj o funkcjonowaniu prawa miejskiego. Wydaje si, e sam moment nadania praw miejskich mona umieci w czasach wzmoonej dziaalnoci lokacyjnej Wadysawa opolskiego (1246 1281)998, prawdopodobnie jako odpowied na odebranie praw Sawcicom, a wic po 1260 r. W pocztkowym okresie swego istnienia Gliwice naleay do ksistwa opolskiego, a po jego podziale do bytomskiego. Miasto w pocztku XIV w. nie penio chyba funkcji rezydencjonalnych, gdy brak w rdach informacji o zamku. Po wyganiciu linii Piastw bytomskich pretensje do obszaru zgaszao kilku ksit. Ostatecznie miasto zostao podzielone na dwie czci 29 lipca 1356 r. i pozostao w tej formie a do ostatniej wierci XV w.. Do najwaniejszych momentw w historii miasta niezaprzeczalnie zalicza si 1430 r., w ktrym Gliwice zajte zostay przez wojska husyckie. Przez niemal rok orodek peni funkcj bazy wypadowej dla Zygmunta Korybutowicza i jego si. W 1465 r. miasto drog kupna stao si na krtko siedzib wojowniczego i niespokojnego ksicia Jana IV (1465 1482). Ju w 1482 r. ksi Jan zmuszony by odda ksistwo w zastaw Janowi Bielikowi starocie Grnego lska. U schyku XV w. miasto utracio znaczenie jako rezydencja, a rda pisane informuj nas o kresie gliwickiego zamku, ktrego rozbirk rozpoczto w 1491 r.. Wedug spisw witopietrza, w I poowie XIV w. parafie Gliwickie (zapewne z przedmieciami) liczyy szacunkowo okoo 1470 dusz. W czasie spisywania urbarza w 1532 r. liczba mieszczan bya nisza i wynosia okoo 1000 osb. Obszar miasta to okoo 9,3 ha, obwiedzionego okoo 1100 m muru. Na podstawie materiau rdowego oraz bada archeologicznych, powstanie obwodu obronnego Gliwic moemy datowa na 2 poow XV w. Brak natomiast jakichkolwiek dowodw na wczeniejsze umocnienia miasta, rwnie te drewniano ziemne. W okresie tym miasto zyskao rwnie murowany ratusz a rynek pokrywa kamienny bruk. Inwestycje te mog wskazywa, e by to okres prosperity. Trudno oceni kim by fundator umocnie w Gliwicach. Ocena polityki Jana IV owicimskiego, pana Gliwic wskazuje na sabe zainteresowanie rozwojem posiadanych miast, ale jednoczenie wojowniczy charakter ksicia. Wobec braku precyzyjnych rde naley rwnie bra pod uwag starost Jana Bielika lub dopiero Jana Dobrego. Mur miejski opasa miasto w caoci i mia przebieg stosunkowo regularny, z jedyn anomali w pnocno zachodnim naroniku miasta, w rejonie dzisiejszego ogrodu plebaskiego. Pierwotna wysoko wynosia okoo 8,5 m, grubo kurtyny nie przekraczaa 1,2 m. Obwd wzniesiony by w wikszoci w technice opus emplectum z licem ceglanym w wtku gotyckim. Fundament wznoszono gownie z kamieni eratycznych. Na dugoci muru mona zaobserwowa wyrane lady po budowie odcinkami. wiadcz o tym zarwno styki odcinkw, jak i rnice w technice budowy. Wzdu caego obwodu w nieregularnych odstpach rozlokowano 36 baszt. Baszty miay ksztat prostokta o regularnych wymiarach zewntrznych 2 x 8 m i pierwotnie w wikszoci byy otwarte od wewntrz. Wyjtek stanowi baszty wchonite przez Dwor Zetritzow oraz wiea przy Bramie Czarnej/Raciborskiej/Kozielskiej. Baszty, cho budowane wraz z murem i z nim wyranie przewizane, byy od niego grubsze o okoo 0,2 m. Ich wysoko prawdopodobnie bya nieznacznie wiksza ni kurtyny i wynosia okoo 9 m. Dodatkowo wzdu kurtyny funkcjonowa ganek dla obrocw. Do miasta prowadziy dwie bramy od wschodu zwana Bytomsk lub Bia , oraz od zachodu, zwana Raciborsk, Kozielsk lub Czarn. Brama Czarna wyposaona zostaa wtrnie (by moe w XVII w.) w murowany most. Od strony zewntrznej, take wtrnie, ochraniana bya dodatkowym przedbramiem. Przy bramie znajdowaa si rownie flankujca j wiea. Na podstawie widokw z 1626 i z 1846 r. oraz inwentaryzacji oceni moemy, i posiadaa form wieow, o podstawie prostokta o wymiarach 6,3 na 7,3 m. Liczya 5 kondygnacji. Przejazd przesklepiono i ozdobiono ostroukowym portalem. Przypuszczalnie, pierwotnie wjazdu do miasta chronia brona. Dodatkowo miasto otoczone byo fos, oddalon od linii muru o okoo 7 - 12 m. Jej szeroko moga wynosi 16 m, gboko ponad 2,3 m. Z obronnoci miasta zwizany by pierwszy zamek oraz Dwor Zetritzow. Zamek piastowski, pochodzcy zapewne jeszcze z XIV w., nie zosta do dzi zlokalizowany. Mona przypuszcza, i znajdowa si w miejscu dzisiejszych ogrodw plebaskich w pnocno zachodnim naroniku miasta. Sugeruj to zarwno wydarzenia historyczne, jak i uksztatowanie w tym miejscu miejskiego muru. Drugim obiektem by za Dwr zbudowany w XVI w. przez rodzin Zetritzow. Do jego wzniesienia wykorzystano mur miejski oraz baszty.

PODSTAWOWE DANE MIASTO




Miasto

Gliwice

Wasno

ksieca

Liczba mieszkacw

1000

Powierzchnia (ha)

9,3


PODSTAWOWE DANE FORTYFIKACJE




Grubo muru

0,9-1,2 m

Liczba baszt

36

Wiee

0

Bramy gwne

2



FORTYFIKACJE - FOTO



   

   

   



gra

BIBLIOGRAFIA:


Serdeczne podzikowania dla Pana Arkadiusza Przybyoka za zgod wykorzystania jego rysunkw i fragmentw tekstu z Pracy Doktorskiej.

W opracowniu uyto fragmentw tektw oraz rysunki Pracy Doktorskiej "MURY MIEJSKIE NA GRNYM LSKU W PӬNYM REDNIOWIECZU" - Arkadiusza Przybyoka

zdjcia: Sylwester Kacprzyk

rdo: Repozytorium Prac Doktorskich Biblioteki Uniwersytetu dzkiego


© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico