www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

MIASTO PSZCZYNA

MIASTO PSZCZYNA I UMOCNIENIA OBRONNE

Najstarszy zachowany dokument poświadczający istnienie Pszczyny pochodzi z 1303 r.. Wśród świadków wymieniony został wówczas comes Welizlaus castellanus de Plischyr. Pierwszy raz funkcjonowanie prawa miejskiego odnotowano w 1327 r., gdy Sor et Plesna civitatibus odnotowano w dokumencie hołdu księcia Leszka raciborskiego (1306 - 1336) Koronie Czeskiej. W 1498 r. książę Kazimierz II cieszyński (1498 - 1517) potwierdził prawa miejskie, zaznaczając, że są one wzorowane na prawie raciborskim. Przez większość średniowiecza miasto należało do książąt raciborskich. Po śmierci Jana II Żelaznego (1396 - 1424), w ramach wdowiej oprawy Pszczynę otrzymała Helena (1424 - 1452).

W literaturze przedmiotu przypisuje się jej wzniesienie miejscowego zamku i umocnień, co potwierdzać ma udana obrona przed najazdem husyckim w 1433 r.. Syn Jana i Heleny, Mikołaj, pojął za żonę mieszczankę krakowską Barbarę Rokemberg (1452 - 1462), która po śmierci męża przejęła samodzielne rządy w mieście. Jej niskie urodzenie stało się zarzewiem konfliktów z książętami raciborskimi.

Kolejne lata XV w. nie przyniosły uspokojenia sytuacji. Wacław III, książę rybnicki i pszczyński (1452 - 1474), prowadził nieostrożną politykę wchodząc w konflikt z Maciejem Korwinem i Hynkiem z Podiebradów, w wyniku czego utracił dobra pszczyńskie.

Następne lata były prawdopodobnie dobrym okresem w rozwoju miasta. Pszczyna, podobnie jak wiele innych miast górnośląskich, w początku XVI w. przeszła w ręce prywatne. W 1517 r. właścicielem miasta stał się palatyn węgierski Aleksy Turzo, zakładając istniejące do XX w. wolne państwo stanowe (Freie Standesherrschaft).

Średniowieczna Pszczyna należała do miast małych. Spis domostw wykonany dla potrzeb podatkowych w połowie wieku XV objął 73 mieszczan i 13 komorników. Na tej podstawie szacuje się całkowitą liczbę ludności na około 450. W urbarzu z 1536 roku właścicieli domów było 82, co pozwala ocenić całą komunę na około 500 ludzi. Powierzchnia miasta wynosiła niespełna 6 ha, a obwód około 950 m.

Pszczyna w średniowieczu była ośrodkiem niewielkim o chyba niedużych możliwościach inwestycyjnych. Prawdopodobnie dlatego, dopiero w I połowie XV w. dla zabezpieczenia mieszkańców wzniesiono umocnienia nie murowane, a tańsze drewniano - ziemne. Fortyfikacje Pszczyny składały się z fosy i ziemnego wału z parkanem z beli oblepionych gliną. Zwieńczeniem częstokołu był zadaszony gontem ganek obrońców. Do miasta prowadziły dwie bramy pilnowane przez opłacanych przez radę strażników. Dodatkowo walory obwodu podwyższały co najmniej dwie drewniane wieże.

Ogół mieszkańców zobowiązany był do pełnienia stróży i w razie konieczności obrony miasta. W tym też celu komuna zakupiła w XV w. kusze i broń palną. Zachowany szczęśliwie zespół pszczyńskich ksiąg miejskich z 2 połowy XV w. jest unikatowym zbiorem dokumentów w skali Górnego Śląska. Przybliża możliwości obronne miasta oraz liczne wspomniane inwestycje poczynione przez komunę dla podniesienia bezpieczeństwa Pszczyny. Wartość poznawcza tych dokumentów jest nie do przecenienia w badaniach nad życiem małego miasta w późnym średniowieczu.

PODSTAWOWE DANE MIASTO

Miasto Pszczyna

Własność książeca

Liczba mieszkańców 500

Powierzchnia (ha) 6

PODSTAWOWE DANE FORTYFIKACJE

Grubość muru ?

Liczba baszt 0

Wieże 2

Bramy główne 2

FORTYFIKACJE - FOTO

BIBLIOGRAFIA:

Serdeczne podziękowania dla Pana Arkadiusza Przybyłoka za zgodę wykorzystania jego rysunków i fragmentów tekstu z Pracy Doktorskiej.

W opracowniu użyto fragmentów tektów oraz rysunki Pracy Doktorskiej "MURY MIEJSKIE NA GÓRNYM ŚLĄSKU W PÓŹNYM ŚREDNIOWIECZU" - Arkadiusza Przybyłoka

zdjęcia: Sylwester Kacprzyk

źródło: Repozytorium Prac Doktorskich Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego