www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

KOLEGIATY


KAPLICA PW.W. TOMASZA KANTUARYSKIEGO




W literaturze powiconej dziejom redniowiecznych kapitu kolegiackich z terenu diecezji wrocawskiej nie uksztatowa si dotd jednolity pogld w kwestii datowania raciborskiej fundacji. XIX-wieczny badacz dziejw lskiego Kocioa, Johann Heyne, widzi jej pocztki w 1288 roku. Podobnie wspczeni badacze, m.in. Marian Kornecki i Tadeusz Chrzanowski, ks. Kazimierz Dola czy Ewa Wkiewicz . Raciborscy badacze, Norbert Mika czy Pawe Nawerla, nie wskazali daty ustanowienia kolegiaty na zamku w Raciborzu, lokujc to wydarzenie po ugodzie ksicia Henryka lV Probusa z biskupem Tomaszem II. Tak samo postpi ks. Augustyn Weltzel, z ktrego dorobku N. Mika i P. Newerla hojnie czerpali. Z kolei Edmund Maachowicz, autor monografii wrocawskiego zamku i ksicego i kolegiaty w. Krzya na Ostrowie Tumskim, widzi budow raciborskiej kaplicy w latach 1281-1287, nie zajmujc stanowiska w kwestii fundacji kolegiaty. Marian Kutzner oraz Andrzej Grzybkowski, powoujc si na protok wizytacyjny kolegiaty raciborskiej z 13 maja 1680 roku, przyjmuj, e jej fundacji miaa miejsce w 1292 roku. Ostatni dat przyjmujemy za niebudzc wtpliwoci.(1)

Kaplica pw. w. Tomasza Kantuaryjskiego, dostawiona do muru wschodniego zamku w IV wierci XIII wieku, prezentuje pionierski wwczas na ziemiach polskich typ wityni dwukondygnacyjnej. wzniesiono j z kamienia i cegy. Raciborska witynia naley do grupy oratoriw rezydencjonalnych, czstych na terenie Austrii, Czech i Moraw, wywodzcych si od nieistniejcej ju Capella Speciosa w Klosterneuburgu w dolnej Austrii. Bezporednim wzorem bya prawdopodobnie kaplica w. Wacawa na zamku krla Przemysa Ottokara II - Zvikovie nad Wetaw, wzniesiona w latach 1260-1270. Zaskakujco podobne z raciborskimi s tam formy detalu kamiennego, co moe sugerowa ten sam warsztat. Wystrj raciborskiego zabytku ma jednak wysz rang artystyczn. Nie jest kontynuacj wzoru, ale samodzieln realizacj.(2)

Na wspomniane dwie kondygnacje skaday si: dolna kaplica (krypta?) na poziomie dziedzica oraz waciwe oratorium usytuowane 3,5 metra powyej. Oratorium podzielono na trzy segmenty z empor ksice w czci zachodniej i prezbiterium wyniesionym ponad poziom posadzki nawy. Nie ma zgodnoci co do przeznaczenia pomieszcze.(3)

W Raciborzu grna partia penia rol waciwej kaplicy, w ktrej sprawowano posug dla ksicia i jego dworu, jak rwnie eksponowano relikwie. Z protokow wizytacyjnych kolegiaty raciborskiej wiadomo, i dysponowaa ona szcztkami Drzewa Krzya witego.(4)

Dolne pomieszczenie mogo peni funkcj skarbca relikwii, a ich zasb mogy uzupenia witoci zwizane z kultem patrona w. Tomasza Kantuaryjskiego. Fundatorem kolegiaty by biskup Wrocawski Tomasz II, co skania do postawienia hipotezy, e dolne pomieszczenie nie byo pomylane jako oratorium grobowe Piastw raciborskich.(5)

Koci zamkowy w Raciborzu mia trzy otarze, w tym jeden w. Magorzaty. Pocztkowo osiado przy nim dwch praatw i dwunastu kanonikw. Z chwil, kiedy w listopadzie 1416 roku ksi Jan elazny i zwrci si do biskupa Wrocawskiego Wacawa Piasta legnickiego o zgod na przeniesienie kolegiaty do kocioa Wniebowzicia Najwitszej Marii Panny w Raciborzu, kapitu tworzyo piciu praatw i pitnastu/szesnastu kanonikw. Zgoda nadesza, co wynikao z faktu, e kanonicy od pewnego czasu i tak mieszkali ju w lewobrzenym miecie. Poza przeniesieniem kolegiaty wadca ustanowi nowe, hojnie uposaone prebendy. (6)

Pierwsze posiedzenie kapituy w nowym miejscu odbyo si na Boe Narodzenie 1417 roku. Kolegiata obejmowaa wwczas dwie praatury, dwanacie kanonikatw i stanowiska wikariuszy. Z biegiem lat ustali si skad kapituy kolegiackiej: na jej czele sta prepozyt, ponadto powoywano dziekana, kustosza, kantora i scholastyka. Wszyscy wymienieni byli praatami. Ponadto w jej skad wchodzili zwykli kanonicy, ktrych liczba uzaleniona bya od istniejcych prebend. Gremium to wspomagali wikariusze.(7)

RYS HISTORYCZNY




Wydarzenia pod Raciborzem z jesieni 1287 roku stay si nie tylko impulsem do erygowania na zamku raciborskiej kolegiaty, ale take wpyny na wybr patrona kaplicy, o czym szerzej w kolejnym rozdziale. Tu wspomnijmy, e rdem niezgody biskupa z ksiciem Henrykiem IV byy lokowane na prawie niemieckim wsie kocielne w rejonie Paczkowa, Jawornika, Widnawy i Jesenika oraz nysko-otmuchowskie terytorium biskupie. Te pierwsze zaoono na ziemiach ksicia, ale ich gospodarzem czu si biskup, dcy do zwolnienia posiadoci z ciarw prawa ksicego oraz przejcia wadzy sdowniczej. Spr w ocenie sytuacji mocno podzieli lskich wadcw i duchowiestwo. Do jego rozwizania zaangaowano Rzym.(8)

Postawa Probusa, niezraonego wyrokiem i karami kocielnymi, zdecydowanego broni suwerennoci wadzy wieckiej, skonia Tomasza II do opuszczenia Wrocawia (1284). Biskup z obawy o wasne ycie schroni si w Otmuchowie, a potem na zamku w Raciborzu. Gociny udzielili mu bezporednio Mieszko i Przemys, wwczas jeszcze wsplnie zarzdzajcy dziaem raciborskim i cieszyskim (Mieszko pierwotnie mia obj Racibrz). By to kulminacyjny moment konfliktu.(9)

Dokadne motywy, tekst i warunki ugody osignitej w 1287 roku w Raciborzu nie s znane. Stosunki biskupa i ksicia przynajmniej formalnie ulegy ociepleniu, co temu drugiemu w sierpniu 1289 roku pozwolio podj wypraw na Krakw zakoczon zdobyciem tronu senioralnego. (10)

Tu przed mierci, 23 czerwca 1290 roku, wyda najwikszy w historii przywilej dla biskupstwa wrocawskiego. W nagrod za wyrzdzone krzywdy i szkody, dla zbawienia duszy i odpuszczenia grzechw, triumfujcy Tomasz II otrzyma dla swojej diecezji pene zwolnienie z ciarw ksicych, zwrcenie wszystkich dbr i cakowite panowanie w dobrach nysko-otmuchowskich. By moe byo to oficjalne powtrzenie ugody raciborskiej z 1287 roku. To ona bowiem, a nie przywilej podpisany przez Henryka na ou mierci, staa si pniej symbolem triumfu wrocawskiego kocioa, a kaplica pw. w. Tomasza Kantuaryjskiego tego wiadectwem.(11)

KULT W. TOMASZA BECKETA




Kult w. Tomasza Becketa, zwanego te Kantuaryjskim (obok w. Jerzego drugiego patrona Anglii), rozkwit krtko po jego mierci, 29 grudnia 1170 roku. Becket zosta zamordowany z polecenia krla Henryka II (1154-1189). Ju w 1173 roku papie Aleksander III wynis go na otarze jako witego. Ciao zoono w katedrze w Canterbury, najpierw w krypcie Christ Church pomidzy otarzami w. Jana i w. Augustyna, w pobliu anglosaksoskich arcybiskupw Ethelreda i Eadsina. W pobliu umieszczono krew arcybiskupa i inne zwizane z nim relikwie oraz wota dzikczynne za wstawiennictwo i otrzymane aski.(12)

10 lipca 1220 roku szcztki arcybiskupa Tomasza przeniesiono do przybudowanej do prezbiterium kaplicy witej Trjcy (Trinity Chapel) i umieszczono w relikwiarzu. W 1538 roku specjalna komisja pod przewodnictwem Tomasza Cromwella, na polecenie krla Henryka VIII, spalia relikwie witego. W 1888 roku, pod posadzk w miejscu pierwotnego spoczynku arcybiskupa, znaleziono ludzkie szcztki uoone wok czaszki ze ladami mechanicznych urazw. Wielu badaczy sdzi, e nale do w. Tomasza Becketa. W tajemnicy mieli je uratowa mnisi z Canterbury. Co wicej, krca legenda, jakoby kilka wtajemniczonych osb znao prawdziwe miejsce ukrycia szcztkw arcybiskupa i dwa razy w roku, w lipcu i grudniu, spotykao si przy nich, modlc si o nawrcenie Anglii.(13)

Kult Becketa mocno oddziaywa na redniowieczn Europ. Jego mczestwo uznano za element boskiego planu zbawienia, a jego posta wyniesiono ponad wczeniejszych mczennikw. Ci bowiem, jak tumaczono, oddali ycie dla wasnego zbawienia, Tomasz za krew dla innych, za cay Kocil.(14)

KAPLICA - FOTO (wntrze przed renowacj)



   

   

   

   

   






literatura - rda opracowania/fragmenty ksiki


(1)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.27

(2)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.52

(3)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.53

(4)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.53

(5)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.53

(6)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.53 i 54

(7)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.54

(8)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.23

(9)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.23

(10)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.26

(11)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.26

(12)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.39

(13)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.39 i 40

(14)- Grzegorz Wawoczny "KAPLICA ZAMKOWA W RACIBORZU PERA GOTYKU I POMNIK DZIEJOWY" str.40




© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico