www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

TRADYCJA I KUCHNIA - UROCZYSTOCI


Odpust

Jednym z najbardziej uroczycie obchodzonych dni witecznych by Odpust. Zamieszkujca parafie ludno uroczycie przygotowywaa si do tego wita. Ludno lska do chwili obecnej uwaa ten dzie za jeden z waniejszych w roku. Odwitny charakter tego dnia i wielkie jego znaczenie podkrela fakt, i na uroczyst Msz wit i Odpust zaprasza si zamieszkujcych w pobliskich okolicach krewnych, a czasem nawet przyjaci. Atrakcj tego dnia bywaj, zwaszcza dla dzieci, ustawione w pobliu kocioa tzw. "budy" czyli stragany. Wrd gwizdu piszczaek, huku strzelanych z pistoletw "korkw" czy "placpatronw", kolorowych wachlarzykw, "zotych" piercionkw, acuszkw z medalikami, racw, korali, wiatraczkw oraz ogromnej iloci odpustowych piernikw, makaronikw, kostek piernikowych w czekoladzie, marmurkw biaych i rowych, kokosw z cukru, lizakw, gumowych myszek, landrynek, waflowych mikw nadziewanych pian z biaek, waty cukrowej i cukierkw "kartofelkw" o smaku migdaowym, dzieci czuj si jak w krainie bajki. Zaabsorbowane ogldaniem straganw, szumem, gwarem, przepychajc si przez zatoczone uliczki chciayby wszystkie te skarby posi, a skoro nie udao si im tego uczyni tskni do nastpnej takiej okazji. Po powrocie do domu zaproszeni gocie zasiadaj do stou. Niekiedy przybywaj ju na obiad. St zapenia si wwczas rnymi misami, przykadowo kaczk pieczon lub duszon, roladami, czasem ktra z gospody przygotuje jaskcze gniazda, czy kotlety duszone, schab pieczony, schab sztygarski, g pieczon czy kurczaka pieczonego. Do tego pojawia si kiszona kapusta, modro kapusta, biaa kapusta, mizeria z ogrkw lub fasolka szparagowa w zalenoci od pory roku. Na stole nie zabraknie rwnie klusek czarnych, biaych kadzionych, gauszek lub ziemniakw oraz kompotw. Desery w postaci "szpajz", galaretek, bitej mietany z jagodami, truskawkami czy poziomkami, rwnie nie nale do rzadkoci. W godzinach popoudniowych gospodyni uraczy swych goci ciastami np. biszkoptem z mas truskawkow i wirkami kokosowymi, biszkoptem z truskawkami pod galaretk czy te rogalikami z ciasta "topielca". Nie zabraknie rwnie makronw, kokosw, anyek, marcepanu, rolady biszkoptowej czy typowego koocza lskiego.


 


Doynki

lsk kojarzy si z kopalniami i hutami. Zapominamy o tym jednak, e i na tym terenie, zwaszcza w okolicach Opola i Cieszyna znajduj si obszary pl i k uprawnych, a na caym terenie lska mnstwo ogrdkw przydomowych i dziakowych, w ktrych tak chtnie przesiaduj ludzie modzi i starzykowie. Uprawiana ziemia daje plon w postaci zb, warzyw, owocw i kwiatw, a poza tym ogromn satysfakcj z pracy, w ktr przez dugie miesice wkadao si cae serce i dla ktrej powicao si niejednokrotnie cay wolny czas i swoje zdrowie. Rado z obfitych plonw ukoronowana zostaje uroczystymi doynkami. Poprzedzajce doynki dni wypenione s licznymi przygotowaniami, ktre maj na celu uwietnienie uroczystoci. W zwizku z tym gospodynie lskie przygotowuj chleb doynkowy z mki z pierwszych zbiorw oraz szereg wypiekw domowych, a take uroczysty obiad.

Obejcia domw udekorowane s wiecami z pozostaych kosw i kolorowymi wstkami, mieszkania suchymi bukietami zb lub gazkami owocw jarzbiny i suchych traw. St nakryty biaym obrusem zastawiony jest obficie plonami ziemi. Znale na nim mona typowy bochen chleba o ksztacie okrgym, zwany pecynkiem, upieczony z mki ytniej na zakwasie, chleb poduny o owalnym ksztacie tzw. bochynek, chleb pszenny pieczony w formach (korytkach) na rozczynie z drody, chleb razowy na rozczynie z drody, chleb turecki z dodatkiem rodzynkw lub buki drodowe czy plecionki z posypkami z mki pszennej. Chleb dla kadego lzaka by synonimem sytoci, dlatego otaczano go szczegln czci, wykorzystywano kady jego kawaek. Std przypuszczalnie powstaa wodzionka, aby ani jeden kawaeczek tego drogocennego pieczywa nie zmarnowa si. Do dzi w rodzinach lskich, zanim ukroi si pierwszy kawaek z nowego bochenka, gospodyni egna go znakiem krzya. Chleb dawniej wypiekany by w domach raz lub dwa razy w tygodniu. Zarabiany by w dzieach, ktre kady posiada w domu, formowany by rcznie za pomoc tzw. "bajt" do wakowania ciasta i ukadany w koszykach plecionych z wikliny lub somiankach na czas wyronicia. Pieczenie chleba odbywao si w specjalnych piecach chlebowych w domu, ktre suyy rwnoczenie dzieciom jako miejsce za- baw, miejsce do spoywania posikw, a nawet jako ko podczas ostrej zimy. Chleb pieczono rwnie w specjalnych piecach zwanych gdzieniegdzie piekarczokami, a znajdujcych si w pobliu domostwa. By to maleki zadaszony domeczek z kominem, przypominajcy du murowan bud dla psa, z paleniskiem i gbokim otworem, w ktrym umieszczao si chleb do pieczenia. W wikszych skupiskach ludnoci i tam, gdzie nie posiadano wasnych piecw chlebowych, ciasto na chleb po uformowaniu noszono do piekarza. Tak jeszcze dzieje si i dzisiaj, lecz dotyczy to gwnie wypieku kooczy. Chleby na lsku sporzdzane byy gwnie na zakwasie z mki ytniej lub razowej. Wayy one nawet do 12 kg. Chleb z mki pszennej drodowy pieczony by bardzo rzadko. Pieczono go w rodzinach bardzo zamonych lub przy okazji wielkich uroczystoci. Kada lska gospodyni strzega zawzicie przepisu na chleb przed inn gospodyni, podobnie jak strzega przepisu na zakwas chlebowy. Dlatego te chleby rniy si znacznie wielkoci, ksztatem, smakiem oraz dodatkami takimi, jak: mak, czarnuszka czy kminek, ktrymi byy posypywane. Sposoby wykaczania chlebw byy take rne, co wpywao na ich wygld zewntrzny. Niektre gospodynie smaroway powierzchni chleba czyst wod, inne wod z cukrem, a jeszcze inne rozmconym jajem lub samym biakiem.

St przygotowany w dniu doynek obfitowa poza chlebem w ca gam rnorodnych potraw. I tak mona byo na nim zobaczy: ciasta np. drodowe typowe dla lska takie, jak: koocze (z makiem, serem i posypk), plecionki z ciasta drodowego z rodzynkami i migdaami z dodatkiem anyu spotykane najczciej w okolicach Cieszyna i Opola, drobne kooczki, ciastka na skwarkach, rogaliki z ciasta "topielca", rolady biszkoptowe, a poza ciastami wasne wyroby wdliniarskie: krupnioki, kiebasy domowe, ymloki, salcesony, galarety misne i wiele innych potraw. Bywao bardzo czsto, e podawane byy rwnie cae zestawy obiadowe, w zalenoci od tego, ile osb zaproszonych byo na biesiad i jaki by stan majtkowy gospodarza. Obowizkiem gospodarza podobnie jak przy innych biesiadach byo przyjmowanie goci suto i obficie, tak aeby dugo pamitali jego starania wzgldem goci i aby zadowoleni rozchodzili si do wasnych domw po zakoczeniu przyjcia. Gospodarza cechowa musiaa szczero zarwno w podawaniu jada, jak i napojw alkoholowych, nierzadko serwowanych z tej okazji w duych ilociach, ktre jednak szybko traciy sw moc na skutek tacw i oglnej wesooci przeplatanej charakterystycznymi przypiewkami bdcymi nieodcznym atrybutem doynkowego wita.


rdo - fragmenty ksiki

"lska kucharka doskonaa" - Elbieta aboska


© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico