www.skladnica-gornoslaska.pl                             o stronie                             bibliografia                             kontakt

MIASTO OPOLE


MIASTO OPOLE I MURY OBRONNE




Opole jest jednym z najstarszych miast na Grnym lsku. W 1217 r. odnotowano, e osadnicy w Lenicy otrzymali prawa na wzr opolskich. Informacja ta, pocztkowo odczytywana jako wiadectwo lokacji miasta, dzi interpretowana jest tylko jako przywilej dla pewnej grupy goci. Osadnictwo opolskie ma jeszcze starsz metryk. Grd, lecy na przeciwlegym brzegu Mynwki, peni w okresie plemiennym i wczesnopiastowskim funkcj orodka o duym znaczeniu, a ju w 1228 r. na mocy dokumentu Kazimierza I (1211 1230) rozpoczto na nim budow zamku. Prawdopodobnie nowy, czy moe pierwszy akt lokacyjny Opole otrzymao na samym pocztku panowania (przed 1248 r.) Wadysawa opolskiego (1246 1281). Prawo miejskie zamieniono na redzkie w 1327 r. a w 1352 r. na magdeburskie, co wiadczy zapewne o sile gospodarczej mieszczan. Wiek XIV, a do czasw Wadysawa Opolczyka (1356 1401), by okresem spokojnego rozwoju. Dopiero schyek panowania tego ksicia przynis otwarty konflikt najpierw z ksitami czeskimi w 1390 r., a nastpnie z Polsk, co w efekcie zaowocowao najazdem wojsk Wadysawa Jagiey w 1396 r.. Dziki paktowi zawartemu przez Bolesawa V Wooszka (1422 1439), w okresie wojen husyckich Opole nie zaznao najazdw i zniszcze. Jednak w II poowie wieku, wraz z roszczeniami jagielloskimi do lska, rozpocz si okres zagroenia ze strony Korony, ktrego apogeum by najazd krla Kazimierza w 1474 r.. Schyek XV w. i pocztek nastpnego to dla regionu oraz samego Opola okres prosperity. Stao si tak za spraw ostatniego Piasta opolskiego, Jana Dobrego (1476 1532). Po jego mierci, moc ukadw dynastycznych, miasto trafio w rce Hohenzollernw, na ktrych zlecenie w 1532 r. spisano urbarz. Wedug tego dokumentu w miecie znajdowao si 258 domw oraz 18 niezabudowanych parceli. Wedle T. adogrskiego, okoo 1400 r. miasto zamieszkiwao 2300 ludzi. Na podstawie danych z urbarza z 1532 r. J. Leszczyski wyliczy, e mieszczan byo okoo 2000, urbarz z 1566 r. pozwala za sdzi, e byo ich wwczas okoo 2200. redniowieczne Opole ma ksztat zbliony do prostokta o wyoblonych naronikach, w zachodniej czci dopasowanego do linii rzeki Mynwki. Wedug ustale urbanistycznych jego rozplanowanie miao jednorazowy charakter, a miasto nigdy nie podlegao poszerzeniu. W obrbie obwarowa o dugoci okoo 1500 m zamknito przestrze okoo 14,5 ha, a wic byo to jedno z najobszerniejszych organizmw miejskich Grnego lska. Opola w redniowieczu broni peen obwd murowany. Chronologia muru obronnego do dzi nie zostaa ustalona w sposb pewny. Zdaniem historykw inicjatorem budowy muru miejskiego by Bolko I (1281 1313), jednak pierwsza wzmianka o funkcjonujcym obwodzie pochodzi dopiero z 1391 r. Analiza stratygrafii pozwala umieci pocztek budowy murw w 2 poowie XIII w., std warto zasugerowa, e inwestycj mg rozpocz ojciec Bolka Wadysaw. Opolski mur wzniesiono na pytkim fundamentowaniu zbudowanym z amanej skay wapiennej, czonej wapienn zapraw. Grubo partii fundamentowej wynosia przecitnie okoo 3,25 m. Na adnym z obserwowanych odcinkw fundamentu nie zaobserwowano rozwarstwie chronologicznych, przez co wydaje si, e powsta on w jednorazowej akcji budowlanej. Cz nadziemn wzniesiono w technice opus emplectum. Ceglana partia zewntrzna miaa grubo okoo 0,6, wewntrzna za 0,4 m. Do ich pobudowania uyto cegy palcwki o rnych wymiarach, ukadanej w wtku wendyjskim i gotyckim zalenie od odcinka. Obserwowane rnice w budowie nawet ssiadujcych ze sob fragmentw wynikaj zapewne z budowy odcinkami, by moe przez rne grupy murarzy, a nie z wyranych rnic chronologicznych. Mur mia najczciej grubo okoo 3 3,1 m, a wysoko wynosia ponad 7,5 m. Obwd zwieczony by krenelaem i gankiem dla obrocw. W punktach newralgicznych wzmocniony by rwnie bartyzanami. W murze miejskim wybudowano 5 bram: Zamkow , Odrzask, Mikoajsk, Gosawick/Grn i Bytomsk/Groszowick . Do dzi nie przetrway adne nadziemne ich relikty. Odkryta Brama Odrzaska miaa plan prostokta o wymiarach 8,0 x 9,2 m z przejazdem o szerokoci 3,75 m. Porwnujc plan Bramy Odrzaskiej z widokami innych bram miejskich wydaje si, e wzniesiono je pierwotnie w analogiczne formie. Miasto otaczaa rwnie fosa. W swym pnocnym odcinku miaa szeroko od 16 do 18 m i gboko nawet 5 m. Pomidzy lini muru a brzegiem fosy pozostawiono szerokie na ponad 12 m przedpole. Wtrnie miasto zostao wzmocnione od strony poudniowej przez zbudowanie drugiego obwodu muru oraz drugiej linii fosy, a od strony pnocnej przez wzniesienie bastei. Przypuszcza mona, e miao to miejsce u schyku redniowiecza, w kocu XV lub na pocztku XVI w.. Wtedy te wok miasta funkcjonoway umocnienia drewniano ziemne, majce za cel dostosowa Opole do obrony artyleryjskiej. Wraz z powstaniem drugiego obwodu miasta, rozbudowano Bram Bytomsk o dug szyj i barbakan. Pozostae bramy, wedug XVIII w. widokw, rwnie rozbudowano o krtkie szyje i budynek przedbramia. Mur miejski, wyczywszy cz nadrzeczn, wzmocniony by basztami. Wedle planw z XVIII w. byo ich 13 wzdu wewntrznego obwodu i 4 lub 5 w linii zewntrznej. Dodatkowym wzmocnieniem obwodu miejskiego by drugi zamek ulokowany na terenie miasta. Tradycyjnie literatura czy z nim wie przy ul. Ksicia Wadysawa II Opolczyka. Nowsze badania archeologiczne pozwoliy odsoni drugi obiekt obronny na terenie miasta, umiejscowiony na pl. w. Sebastiana. Wobec braku szczegowych bada i rde historycznych, nie sposb jednoznacznie okreli funkcji obydwu obiektw.

PODSTAWOWE DANE MIASTO




Miasto

Opole

Wasno

ksieca

Liczba mieszkacw

2000

Powierzchnia (ha)

14.5


PODSTAWOWE DANE FORTYFIKACJE




Grubo muru

3,0-3.1 m

Liczba baszt

13 (1)

Wiee

2?

Bramy gwne

5



FORTYFIKACJE - FOTO



   

   

   



gra

BIBLIOGRAFIA:


Serdeczne podzikowania dla Pana Arkadiusza Przybyoka za zgod wykorzystania jego rysunkw i fragmentw tekstu z Pracy Doktorskiej.

W opracowniu uyto fragmentw tektw oraz rysunki Pracy Doktorskiej "MURY MIEJSKIE NA GRNYM LSKU W PӬNYM REDNIOWIECZU" - Arkadiusza Przybyoka

zdjcia: Sylwester Kacprzyk

rdo: Repozytorium Prac Doktorskich Biblioteki Uniwersytetu dzkiego


© 2011 - 2018 SKADNICA GRNOSLSKA
Wszelkie prawa autorskie zastrzeone. Kopiowanie materiaw dozwolone tylko za zgod waciciela.
WACICIEL I ADMINISTRATOR STRONY Sylwester Kacprzyk - Firma Usugowo-Handlowa Geometrico